Çiğdem

Çiğdem, zambakgiller familyasından, yumrulu köklere sahip çok yıllık bir kır bitkisinin adıdır. Mor, beyaz ve sarı gibi türlü renklerde çiçek açan bu narin bitki, özellikle ilkbaharın habercisi olarak bilinir ve doğanın uyanışını simgeler.

Çiğdem, Türkçe çiğdem sözcüğünden gelir — Crocus cinsine ait Anadolu'nun bahar-habercisi bir çiçek-ad soyudur. Kelime Eski Türkçe çigde- / çigdem- kökünden geldiği sanılır; kelime kökeninin tam olarak aydınlatılamadığı Türkçe-Altay kökenli bitki-adlarından biridir. Çiğdem çiçeği (botanik olarak Crocus sativus, Crocus chrysanthus, Crocus tournefortii gibi türler) Anadolu'da karların eriyişiyle toprak yüzüne çıkan ilk-bahar çiçekleri arasındadır; bu nedenle Türk kültür-belleğinde ilkbaharın müjdecisi olarak yer tutmuştur. Halk türkülerinde (Çiğdem çıktı çalandan ve Çıktı çiğdem çevre yâr gibi türkülerde) ve Çiğdem Pilavı geleneğinde (Orta-Anadolu'nun çocukların çiğdem toplayıp pirinç-bulgur karıştırdığı bahar-ritüeli) kolektif kültürel yükünü taşır. Özel-ad olarak kullanımı 20. yüzyıl ortasında Türkçe-doğa-çiçek kadın adları dalgasıyla (Menekşe, Nergis, Lale, Çiğdem) başladı.