Dilaver

Dilaver, Pers compound: dil (دل — kalp, gönül, yürek) ve āvar (آور — getiren, taşıyan; āwardan fiilinin etken-sıfat-fiil formu) sözcüklerinin terkibinden gönül-getiren, yürekli-cesur, yiğit-mert anlamlarına gelir. Klasik Pers divan-şiir-edebî söyleminde dilāver sözcüğü kahramanlık-cesaret söz-örgüsünün merkez söz-imgelerindendir; Firdevsî'nin Şehnâme (940-1020) eserinde Pers cengî-kahramanların onursal-sıfatı şeklinde yer alır. Aynı kök-ailesinden dil ("kalp; klasik Pers-Türk divan-şiir-jargonunun merkez sözcüğü"; aynı kökten dilbar — gönül-alan, dil-firib — gönül-aldatıcı, dil-rüba — gönül-kapan, Dilâra — gönül-süsleyen, Dilek — Türk-türetimli yan-form, Dilan, Dilan-bey, Dilara) ve āvar / āvardan ("getirmek; taşımak; yansıtmak") yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik Anadolu Türk-İslam-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği yiğit-cesur erkek-adıdır; 151 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #439 sıradadır.

Pers dil-āvar (دلاور), iki Pers söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmış bir compound erkek-adıdır: dil (دل — "kalp, gönül, yürek; klasik Pers-Türk divan-şiir-jargonunun merkez sözcüğü"; aynı kökten dilbar — gönül-alan, dil-firib — gönül-aldatıcı, dil-rüba — gönül-kapan, Dilâra — gönül-süsleyen, dilan — gönüller, Dilek — Türk-türetimli yan-form-yan-yorumlu, Dilan-bey, Dilara, Dil-keş gibi yan-örgüler) ve āvar / āvardan ("getirmek; taşımak; yansıtmak; klasik Pers söz-örgüsünün merkez fiili"; aynı kökten suḥba-āvar — sohbet-getiren, paya-āvar — paye-getiren, bahār-āvar — bahar-getiren). Birleşim dil + āvar = gönül-getiren, yürekli-cesur, yiğit-mert; gönül-bağıyla-cesur. Klasik Pers divan-şiir-edebî söyleminde dilāver sözcüğü kahramanlık-cesaret söz-örgüsünün merkez söz-imgelerindendir; Firdevsî'nin Şehnâme (940-1020) eserinde Pers cengî-kahramanlarının (Rüstem, İskender-i Zülkarneyn, Behram, Suhrap, Tehmineh) onursal-sıfatı şeklinde sıkça yer alır. Klasik Pers söz-örgüsünde dil-āvar / dil-shīr (gönül-aslan) / dil-āhū (gönül-ceylan) / dilbar (gönül-alan) compound söz-yapıları kahramanlık-aşk söz-örgüsünün merkez yapılarıdır. Türkçeye Selçuklu-Osmanlı saray-edebî söz-örgüsünden geçti; klasik Anadolu Türk-İslam-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği yiğit-cesur erkek-adı şeklinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Klasik Türk halk-türkü-edebî söyleminde yürekli-yiğit, mert-cesur sevgili-mert-erkek tasvirinin Pers-yan-form söz-imgesidir. Dil- başlangıçlı kız-erkek adlarının ailesi (Dilek, Dilan, Dilara, Dilaver, Dilbar, Dilrüba, Dil-keş) Selçuklu-Osmanlı saray-edebî kategorilerinde 13. yüzyıldan itibaren standardize edildi; klasik dindar-edebî Türk-İslam-Pers ailelerinin sevdiği zarif kız-erkek-adlandırma kategorisinde yer aldı. Türkçeye Pers yumuşak-söyleyişiyle Dilâver / Dilaver formunda yerleşmiştir.