Emeti

Emeti, Arapça umma (أمة) — ḥ-m-m / '-m-m (yan-yapı-toplanma, kök-yan-yapı) kökünden — topluluk, klasik İslamî mü'min-cemâati, klasik İslamî Ümmet söz-yapısının halk-yumuşak yan-formu anlamlarına gelir; Ümmet adının klasik halk-Anadolu yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-formudur (bk. Ümmet maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). Klasik İslamî söz-örgüsünde Khayru Ummatin (en-hayırlı-ümmet) söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: Âl-i 'Imrân 3:110 Kuntum khayra ummatin ukhrijat li-l-nāsi ta'murūna bi'l-ma'rūfi wa-tanhawna 'ani al-munkar — "Siz, insanlar için çıkarılmış en-hayırlı bir ümmetsiniz" — bk. Ümmet, Maruf maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada. Klasik halk-Anadolu söz-örgüsünde Ümmet > Emet > Emeti yan-form söz-yapı silsilesi; klasik halk-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması olarak ü/e yan-yumuşak yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; -i zarafet-yan-yumuşak son-eki yan-bağlanır (klasik halk-Türk-Anadolu söz-örgüsünde -i sevecen-yan-yumuşak yan-form son-eki: bk. Memik, Casım yan-form söz-örgüsü). Klasik Anadolu kırsal-bölge halk-yumuşak-söyleyiş ailelerinde özellikle Doğu-Anadolu-Kürdî-Türk halk-zarafet bölgelerinde klasik halk-yumuşak-söyleyiş yan-formu söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. 160 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #423 sıradadır.

Arapça umma (أمة), klasik halk-Anadolu yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-formu Emeti; Ümmet adının yan-form söz-yapısının söz-yansıması yan-bağlanır (bk. Ümmet maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). Klasik halk-Anadolu söz-örgüsünde Ümmet > Emet > Emeti yan-form söz-yapı silsilesi: ü/e yan-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-bağlanır (klasik halk-Anadolu yumuşak-söyleyişin söz-yapısı; üzüm/ezim, ümmet/emet, üftâde/eftâde yan-form söz-örgüsü); -i zarafet-yan-yumuşak son-eki yan-bağlanır (klasik halk-Türk-Anadolu söz-örgüsünde -i sevecen-yan-yumuşak yan-form son-eki: bk. Memik, Casım, Çidem, Sayit yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). Klasik İslamî söz-örgüsünde Khayru Ummatin (en-hayırlı-ümmet) söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: Âl-i 'Imrân 3:110 Kuntum khayra ummatin ukhrijat li-l-nāsi ta'murūna bi'l-ma'rūfi wa-tanhawna 'ani al-munkar wa-tu'minūna bi'llāh — "Siz, insanlar için çıkarılmış en-hayırlı bir ümmetsiniz; iyiliği-emredersiniz, kötülüğü-yasaklarsınız ve Allah'a iman edersiniz" yan-bağlamlı söz-yapısı (bk. Ümmet, Maruf maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Âl-i 'Imrân 3:104, 3:110 yan-bağlamlı söz-yapıları klasik İslamî al-amr bi'l-ma'rūf wa al-nahy 'an al-munkar söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır). Klasik İslamî söz-örgüsünde Ummatun Wāḥida (tek-ümmet — Bakara 2:213 Kāna al-nāsu ummatan wāḥida), Ummatun Wasaṭa (orta-ümmet — Bakara 2:143 Wa-kadhālika ja'alnākum ummatan wasaṭa), Khayru Ummatin (en-hayırlı-ümmet — Âl-i 'Imrân 3:110) yan-bağlamlı söz-yapıları klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik Anadolu kırsal-bölge halk-yumuşak-söyleyiş ailelerinde özellikle Doğu-Anadolu-Kürdî-Türk halk-zarafet bölgelerinde (Bingöl, Bitlis, Van, Mardin, Şanlıurfa, Diyarbakır, Hakkari, Erzurum, Erzincan, Tunceli, Muş, Ağrı) klasik halk-yumuşak-söyleyiş yan-formu söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Emeti-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Emeti-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Emeti-yârın-iman-yan-yan-yapısı yan-form söz-yapıları yer aldı. Emeti yan-formu özellikle 1865'ten itibaren klasik Anadolu kırsal-bölge halk-yumuşak-söyleyiş Türk-İslam ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu.