Esengül

Esengül, iki okumayla anlatılan bir kız adıdır. Birincisi adı bir halk hikâyesine bağlar: Şah İsmail ile Gülizar hikâyesinin kahramanlarından Arab-i Zengi ('kara derili Arap') Türkçe anlatılarda Arap Ezengül diye anılır; kuzeydoğu illerinde yaygın olan Esengül'ün bu addan alınıp sonradan Türkçe bir anlam kazanmış olması mümkündür. Türk Dil Kurumu ise adı Türkçe esen (sağlıklı, salim) ve gül sözcüklerinden açıklar: 'sağlıklı, huzurlu gül'. Bu okumayla ad bir iyilik dileğidir. TÜİK kayıtlarında Esengül ismine ilk olarak 1874 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1981 yılında 209. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 386. sırayla listelenmektedir.

Esengül'ün yaygın açıklaması onu iki dilden gelen bir birleşik ad sayar: Türkçe esen (Eski Türkçe; sağ, sağlıklı, huzurlu) ile Farsçadan Türkçeye geçmiş gül. Birlikte 'esen gül', yani sağlıklı ve mutlu bir gül güzelliği demeye gelir. Esen sözcüğü Türkçenin selamlaşma diline yerleşmiştir: esen kalın, esenler, esenlik dileği. Bu yüzden Esengül bir güzellik övgüsünden çok bir iyilik dileğidir. Gül ise divan şiirinden halk türkülerine kadar Türkçede inceliğin ve güzelliğin başlıca simgesidir; ad bu köklü imgeyi bir sağlık dileğiyle birleştirir. Yapı, Türkçe sıfat ile Türkçeleşmiş Farsça çiçek adını yan yana getiren kalıbın örneğidir; başında gül bulunan Gülşen, Gülnaz, Gülizar, Gülbahar, Güldane ile sonu gül ile biten Birgül, Sevgül, Aygül, Ergül gibi iki kız adı kuşağının kesiştiği noktada durur. Adın bir başka olası kaynağı halk hikâyeleridir: Şah İsmail ile Gülizar hikâyesinde Arab-i Zengi adlı kahraman, Türkçe anlatılarda Arap Ezengül diye anılır. Esengül'ün özellikle kuzeydoğu illerinde yaygın olması, adın bu hikâyeden alınıp esen ve gül sözcükleriyle sonradan Türkçe bir anlam kazanmış olabileceğini düşündürür. Kayıtlarda 1870'lerden beri görülen ad, en çok verildiği dönemi 1970'lerin ortasından 1980'lerin sonuna kadar yaşamıştır.