Ferman

Ferman, Pers 'ferman' (buyruk, padişah emri) kelimesinden gelen ve klasik Osmanlı yönetim geleneğinin merkezi belge türünün adıdır. Padişahların imzaladığı resmi yazılı emirler ferman-ı hümayun olarak adlandırılırdı; Tanzimat Fermanı (1839) ve Islahat Fermanı (1856) Osmanlı modernleşmesinin merkezi yazılı belgeleridir. TÜİK kayıtlarında Ferman ismine ilk olarak 1854 yılında rastlanmaktadır; isim en yüksek sırasına (106.) yine bu yıl ulaşmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 381. sırayla listelenmektedir.

Pers farman (buyruk) — Eski Farsça fra-ma (öne emretmek) kökünden gelir. Aynı kök aileden Feramuş (unutma), Ferahiye, Pürman (önder) türer. Klasik Osmanlı yönetim sisteminde ferman-ı hümayun en yüksek seviyedeki yazılı emirdi; vezir-i azamların buyuruldu'sundan farklı olarak doğrudan padişahın iradesini yansıtırdı. Müslim Ferman'lı Osmanlı arşivinde milyonlarca ferman kaydı bulunmakta; bu belgeler 600 yıllık yönetim tarihinin merkezi kaynaklarındandır.