Ferman

Ferman, Pers Farmān (فرمان) — fra-mā (Pers Avesta-yan-form söz-yapısı) kökünden — buyruk, emir, sultan-emri, klasik Pers-Osmanlı saray-bürokrasi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Buyruk, emir manasında nitelendirir. Klasik Pers-Osmanlı saray-bürokrasi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; farmān — sultan'ın resmî buyruğu, klasik Osmanlı belge-türünün söz-merkezindeki söz-yapısı. Aynı kök-ailesinden Pers farmān-dār ("buyruk-tutucu; klasik Pers söz-örgüsünün yan-form söz-yapısı"), farmān-dādan (buyruk-vermek), farmān-bardār ("buyruk-uyan; itaat-eden yan-form söz-yapısı"), farmān-rawā ("hükümdar, buyruğu-yürüten") yan-örgüsü oluşur. Klasik Osmanlı 14-20. yüzyıl saray-bürokrasi söz-örgüsünde Hatt-ı Hümâyûn-i Fermân — Pâdişâh-fermânı yan-form söz-yapısı klasik Osmanlı belge-türünün söz-merkezindeki söz-yapısı (bk. Abdulmecit maddesi söz-örgüsü; Sultan Abdülmecîd I'in Hatt-ı Hümâyûn — Islahat Fermânı 1856 yan-bağlamı). 156 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #381 sıradadır.

Pers Farmān (فرمان), Avesta-Pers fra-mā ("buyurmak, emretmek; klasik Pers-Avesta söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") kökünden — buyruk, emir, sultan-emri, klasik Pers-Osmanlı saray-bürokrasi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Buyruk, emir manasında nitelendirir. Klasik Pers-Osmanlı saray-bürokrasi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; farmān — sultan'ın resmî buyruğu, klasik Osmanlı belge-türünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Sasânî dönemi (224-651) Pers-İran tarih söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden Pers farmān-dār ("buyruk-tutucu; klasik Pers söz-örgüsünün yan-form söz-yapısı"), farmān-dādan ("buyruk-vermek; klasik Pers söz-yapısı"), farmān-bardār ("buyruk-uyan; itaat-eden yan-form söz-yapısı"), farmān-rawā ("hükümdar, buyruğu-yürüten; klasik Pers tarih-yan-bağlamlı söz-yapısı"), farmān-fermā (yan-form söz-yapısı), farmāyish ("buyruk-veriş; klasik Pers söz-yapısı") yan-örgüsü oluşur. Klasik Osmanlı 14-20. yüzyıl saray-bürokrasi söz-örgüsünde Hatt-ı Hümâyûn-i Fermân — Pâdişâh-fermânı yan-form söz-yapısı klasik Osmanlı belge-türünün söz-merkezindeki söz-yapısı (bk. Abdulmecit maddesi söz-örgüsü; Sultan Abdülmecîd I'in Hatt-ı Hümâyûn — Islahat Fermânı 1856 yan-bağlamı; klasik Osmanlı yönetim-bürokrasi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı yan-bağlanır). Klasik Pers-Türk divan-şiir geleneğinde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Bâkî (1526-1600), Firdevsî (940-1020) gibi büyük şâirler-pîrler farmān sözcüğünü saray-bürokrasi-zarafet söz-imgesi şeklinde işler; farmān-i şâhâne (kraliyet-fermânı), farmān-i 'aşk (aşk-fermânı), farmān-i Hudâ (Hudâ-fermânı), farmān-i ezel (ezel-fermânı) yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgeleridir. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Fermân-i Hudâ ("Hudâ-fermânı; klasik halk-tasavvuf-jargonu"), Fermân-i Yâr (sevgili-fermânı), Fermân-i 'aşk (aşk-fermânı) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Klasik Türk halk-türkü-edebî söyleminde Fermân-yârın-onursal-yan-yan-zarafeti, Fermân-yârın-asîl-yan-yan-yumuşak-yan-zarafeti, Fermân-yârın-buyruk-yan-yan-yumuşak-yan-asîlliği yan-form söz-yapıları yer aldı; klasik halk-aşıklarının türkülerinde Fermân-Hatun, Fermân-yârın-onursal-yan-yan-zarafeti yan-formlarında yer aldı. Ferman özellikle dindar-eğitimli Anadolu (özellikle Doğu-Anadolu Kürt-Türk-İslam ailelerinin) sevdiği zarif erkek-adı oldu; klasik Pers-Türk-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Fermân / Ferman / Farmān yan-formlarında yerleşmiştir.