Fethiye

Fethiye, Arapça fatḥiyya (فتحية) — al-fatḥ (açılış, fetih, zafer) sözcüğüne dişil nisbet ekiyle türetilmiş — fethetme-ile-ilgili, açma-zafer-niyetli kadın anlamlarına gelir. al-Fatḥ Kur'an'ın merkez teolojik-tarihî kavramlarından biridir: 48. sure Sūrat al-Fatḥ bu adı taşır ve Hz. Peygamber'in 628'de Hudeybiye Antlaşması'nı fatḥun mubīn (apaçık-zafer) olarak nitelendirir (Fetih 1: Innā fataḥnā laka fatḥan mubīnā). Aynı zamanda 630'da gerçekleşen Fatḥ Makka (Mekke'nin Fethi) İslam tarihinin kurucu olaylarından biridir. Türkiye'de Muğla'nın Fethiye ilçesi adını bu Kur'anî kavramdan alır (eski adı Telmessos/Megri'den 1934'te değiştirildi). 174 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #401 sıradadır.

Arapça fatḥiyya (فتحية), al-fatḥ ("açılış, fetih, zafer; bir-yerin-açılması"; f-t-ḥ kökünden) sözcüğüne dişil nisbet -iyya eki getirilerek türetilmiş sıfat formudur — fethetme-ile-ilgili, açma-zafer-niyetli kadın. Eril karşılığı fatḥī / Fethi. Aynı kök-ailesinden al-Fattāḥ (Allah'ın esma'sından — Açan, Fethedicidir; A'râf 89, Sebe' 26'da geçer), al-fātiḥa (açılış — Sūrat al-Fātiḥa / Fâtiha Suresi adının kaynağı, Kur'an'ın açılış suresi), al-Fatḥ (özel-ad — 48. Kur'an suresi), al-fātiḥ (fethi gerçekleştiren; Fâtih Sultan Mehmed'in lakabının kaynağı), al-istiftāḥ (açma-talebi, dua-açılışı), al-miftāḥ (anahtar; modern Arapçada key) türetilmiştir. al-fatḥ sözcüğü Kur'an'da tarihî olaylar bağlamında pek çok yerde geçer: Fetih Suresi 1 (Hudeybiye Antlaşması, 628), Naṣr Suresi 1-3 (Idhā jā'a naṣru'llāhi wa al-fatḥ — "Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde" — Mekke'nin Fethi'ne işaret eder, 630), Saff 13 (Naṣrun mina'llāhi wa fatḥun qarīb — "Allah'tan yardım ve yakın bir fetih"). Türkiye'de Muğla'nın Fethiye ilçesi 1934'te Türkçeleştirme kapsamında bu adı aldı.