Hadi

Hadi, Arapça Hādī (هادي) — h-d-y (doğru-yola-yöneltmek; hidâyet-etmek; rehberlik-etmek) kökünden etken-sıfat-fiil formu — doğru-yolu-gösteren, hidâyet-eden, manevî-rehber anlamlarına gelir. Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından al-Hādī sıfatı; Kur'an'da pek çok yerde geçer — Hac 22:54 Wa-inna'llāha la-Hādī lladhīna āmanū ilā ṣirāṭ mustaqīm ("Şüphesiz Allah iman edenleri dosdoğru yola hidâyet-edendir"); Furkan 25:31 Wa-kafā bi-rabbika hādiyan wa-naṣīrā ("Senin Rabbin yol-gösterici ve yardımcı olarak yeter"). Aynı kökten al-hidāya (hidâyet, doğru-yol-bulma — klasik İslamî kelâm-tasavvuf-jargonunun merkez kavramı), al-Mahdī ("klasik İslamî eskatolojik-kavramı, kıyâmet-öncesi-zuhûr-eden mehdî-figürü"), ihtadā / yahtadī (hidâyete-erdi / hidâyete-erer), al-mahdūn (hidâyete-erdirilenler), al-Hudā (Kur'an'ın onursal-adlarından — Inna hudā Allāhi huwa al-hudā — Bakara 2:120) türetilmiştir. Klasik İslamî halk-tasavvufunda al-Hādī sufî-mürşidlerin onursal-sıfatlarındandır. 138 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #430 sıradadır.

Arapça Hādī (هادي), h-d-y ("doğru-yola-yöneltmek; hidâyet-etmek; rehberlik-etmek; hediye-vermek — yan-yorumlu yan-form") kökünden etken-sıfat-fiil formudur — doğru-yolu-gösteren, hidâyet-eden, manevî-rehber. Aynı kök-ailesinden al-hidāya ("hidâyet, doğru-yol-bulma; klasik İslamî kelâm-tasavvuf-jargonunun merkez kavramı; klasik İslamî pedagoji-doktrininde al-hidāya al-fiṭriyya — fıtrî-hidâyet, al-hidāya al-tawfīqiyya — tevfîkî-hidâyet ayrımı"), al-Mahdī ("klasik İslamî eskatolojik-kavramı; kıyâmet-öncesi-zuhûr-eden mehdî-figürü; Sünnî-İslamî söyleminde Hz. Mehdî 12 imamlardan değil, kıyâmet-öncesi gelecek figür; Şia-İslamî söyleminde al-Mahdī al-Muntaẓar — beklenmekte-olan İmam Muhammed el-Mehdî 12. imam"), ihtadā / yahtadī (hidâyete-erdi / hidâyete-erer — Form VIII; Kur'an: fa-Huwa al-muhtadi — Kehf 18:17, Inna lladhīna āmanū wa-'amilū al-ṣāliḥāti yahdīhim rabbuhum bi-īmānihim — Yûnus 10:9), al-mahdūn (hidâyete-erdirilenler), al-Hudā ("Kur'an'ın onursal-adlarından — Inna hudā Allāhi huwa al-hudā — Bakara 2:120 — "Allah'ın hidâyeti gerçek hidâyettir"; al-Qur'ān al-Hudā — Hidâyet-Kur'an, klasik İslamî onursal-yan-form"), al-Hidāya (klasik Hanefî fıkıh-eseri Marghīnānī'nin 12. yüzyıl temel-eserin adı), al-mihrāb (yan-yorumlu yakın söz-formu — namâz-yön-niş, doğru-yön-gösteren), Yahdā / Yuhdā (Hz. Yahyâ peygamber-adı yan-yorumlu yakın söz-formu — Yahyā iki-yan-yorumlu kök-aile-yan-form). al-Hādī sıfatı Kur'an'da pek çok yerde geçer: Hac 22:54 Wa-inna'llāha la-Hādī lladhīna āmanū ilā ṣirāṭ mustaqīm ("Şüphesiz Allah iman edenleri dosdoğru yola hidâyet-edendir"); Furkan 25:31 Wa-kafā bi-rabbika hādiyan wa-naṣīrā ("Senin Rabbin yol-gösterici ve yardımcı olarak yeter"); Mü'min 40:33; Â'raf 7:178 Man yahdi'llāhu fa-Huwa al-muhtad ("Allah kimi hidayete erdirirse, o doğru-yola-erendir"); Kehf 18:17 Wa-man yuḍlil fa-lan tajida lahu waliyyan murshidan (yan-bağlam, al-murshid yan-form söz-örgüsü); Necm 53:30; Şûrâ 42:52. Klasik İslamî halk-tasavvufunda al-Hādī sufî-mürşidlerin onursal-sıfatlarındandır; klasik tasavvuf-jargonunda al-Hādī al-Murshid (yol-gösterici-mürşid) compound söz-yapısı yan-örgü oluşturur. Klasik İslamî kelâm-doktrininde Allah'ın al-Hādī sıfatı — kullarına-fıtrî-tevfîkî-hidâyet bahşeden zatî-vasfı klasik jabariyya — qadariyya — Mu'tazila — Eş'arî — Mâtürîdî kelâm-tartışmalarının merkez kavramıdır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Hâdî / Hadi yan-formlarında yerleşmiştir.