İclal

İclal, Arapça İclāl (إجلال) — j-l-l (ululuk, yücelik, azamet) kökünden Form IV (af'āla) mastar-formu — yüceltme, ululama, ta'zim, saygı-gösterme, hürmet-etme anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-Jalāl (Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından Dhū al-Jalāl wa al-Ikrām — ululuk-ve-ikram-sahibi; Rahmân 55:27 Wa-yabqā wajhu rabbika dhū al-jalāli wa al-ikrām — "Yalnız celâl ve ikram sahibi olan Rabbinin yüzü kalır"; Rahmân 55:78 Tabāraka asmu rabbika dhī al-jalāli wa al-ikrām — "Pek mübarektir, ululuk ve ikram sahibi olan Rabbinin adı"), al-Jalīl (yüce, azamet-sahibi; klasik Anadolu Türk-İslam söz-örgüsünde Cellê Celâlühû — yüceliği yücelmiş-olsun onursal-formülü), Celâl / Celâlettin / Cemâl / Cemâlettin (yan-form söz-örgüsü — bk. Celal, Celalettin, Cemal, Cemalettin maddeleri) yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik İslamî kelâm-tasavvuf-edebiyat geleneğinde al-Jalāl sıfatı, al-Jamāl (cemâl, lütuf-tarafı) sıfatıyla birlikte tasavvuf-doktrininin celâl-cemâl ikiliği yan-form söz-yapısının söz-imgeleridir; celâlî-tecellî (kahır-tecellisi) ve cemâlî-tecellî (lütuf-tecellisi) klasik tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindedir. Klasik Osmanlı saray-bürokrasi-eğitimli ailelerinin sevdiği zarif kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. 140 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #373 sıradadır.

Arapça İclāl (إجلال), j-l-l ("ululuk, yücelik, azamet; jalla — yüceldi; yajullu — yücelir; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde manevî-azamet kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden Form IV (af'āla — geçişli-yapan-form) mastar-formudur — yüceltme, ululama, ta'zim, saygı-gösterme, hürmet-etme; Pers söz-örgüsündeki ta'zīm yan-yorumlu söz-yapısı. Aynı kök-ailesinden al-Jalāl ("ululuk, yücelik, azamet; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından Dhū al-Jalāl wa al-Ikrām — ululuk-ve-ikram-sahibi; Kur'an Rahmân 55:27 Wa-yabqā wajhu rabbika dhū al-jalāli wa al-ikrām — "Yalnız celâl ve ikram sahibi olan Rabbinin yüzü kalır" ve Rahmân 55:78 Tabāraka asmu rabbika dhī al-jalāli wa al-ikrām — "Pek mübarektir, ululuk ve ikram sahibi olan Rabbinin adı"; klasik İslamî teoloji-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki onursal-sıfat"), al-Jalīl ("yüce, azamet-sahibi; klasik Anadolu Türk-İslam söz-örgüsünde Cellê Celâlühû — yüceliği yücelmiş-olsun onursal-formülü; klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün merkez söz-imgesi"), Celâl / Celâlettin / Cemâl / Cemâlettin / Celâleddin (yan-form söz-örgüsü — bk. Celal, Celalettin, Cemal, Cemalettin maddeleri yan-formla yan-bağlanır), jalla / yajullu (yüceldi / yücelir; Kur'an'da jalla wa-'azza — yüceldi-ve-azîz-oldu klasik onursal-formülü), jalāl-Allāh (Allah'ın-azameti söz-yapısı), al-Mujallil (yücelten — yan-form söz-yapısı), al-Mutajallil (yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik İslamî kelâm-tasavvuf-edebiyat geleneğinde al-Jalāl sıfatı Allah'ın azamet-celâlet-yüceliği yan-yorumlu söz-yapısının söz-merkezindedir; al-Jamāl ("cemâl, güzellik; bk. Cemal, Cemalettin maddeleri yan-form söz-örgüsü") sıfatıyla birlikte klasik tasavvuf-doktrininin celâl-cemâl ikiliği yan-form söz-yapısının söz-imgeleridir. Klasik tasavvuf-doktrininde al-Jalāl (azamet-tarafı, kahır-yansıması) ve al-Jamāl (lütuf-tarafı, sevgi-yansıması) Allah'ın iki-yan-yönlü tecellisinin söz-yapılarıdır; celâlî-tecellî (kahır-tecellisi — sıkıntı-imtihan-yansıması) ve cemâlî-tecellî (lütuf-tecellisi — rahmet-yansıması) klasik tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-imgeleridir. Mevlânâ Celaleddin-i Rumî Mathnawī'sinde celâl-cemâl ikiliği yan-yorumlu söz-yapısının söz-merkezindeki figürdür; klasik Anadolu Mevlevî tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi. İclāl mastar-formu klasik Arap halk-türkçesinde al-i'jlāl li-l-Allāh (Allah'a-yüceltme-ta'zîmi), al-i'jlāl al-shāhī (kraliyet-yüceltmesi-saygısı) yan-formlarında yer aldı; klasik Osmanlı saray-bürokrasi-eğitimli ailelerinin sevdiği zarif kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle İclâl / İclal yan-formlarında yerleşmiştir.