İzzettin

İzzettin, Arapça 'Izz al-Dīn (عز الدين) — 'izz (izzet, şeref, haysiyet, üstünlük; '-z-z kökünden, aynı aileden al-'Azīz — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından, Yûsuf Suresi'nin lakabı) ve al-Dīn (din, mensubiyet) sözcüklerinin terkibinden dinin-izzeti, dinin-şerefi, manevî-haysiyet-sahibi anlamlarına gelir. Klasik İslamî -eddin (-al-Dīn) sonlu compound theofor onursal-mertebe-lakaplarının ailesindendir: Bahaeddin, Şemseddin, Necmeddin, Hayreddin, Fahreddin, Muhyiddin, Cemâleddin, Hüsameddin, Selâhaddin, Nizameddin, Alâeddin. Tarihsel-referansları Eyyûbî ve Memlûk dönemi yöneticileri 'Izz al-Dīn Aybak (Memlûk-Bahrî sultanı, 1250-1257), Selçuklu sultanı 'Izz al-Dīn Kaykavus I (1211-1220) ve şair-mutasavvıf 'Izz al-Dīn al-Maqdisī gibi figürlerdir. 144 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #405 sıradadır.

Arapça 'Izz al-Dīn (عز الدين) compound terkibi iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: 'izz ("izzet, şeref, haysiyet, üstünlük; mağlup-edilemezlik"; '-z-z kökünden — aynı aileden al-'Azīz — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından, Yüce-Mağlup-edilemez; Yûsuf Suresi'nin Mısır Aziz'i lakabı; al-'izza — izzet, şeref; al-mu'izz — izzet-veren; a'azz — daha-üstün; aynı kökten gelen al-'azza fiili — "izzet-buldu, üstün-oldu"; Mü'minûn 23:91 subḥāna'llāh 'ammā yaṣifūn tezahürlerinde al-'izza li'llāh — izzet Allah'a aittir Münâfikûn 8) ve al-Dīn ("din, mensubiyet, hesap-günü; mü'minin Allah'a-bağlanma-tarzı"; aynı kök-ailesinden al-Dayyān — hesap-soran, yawm al-Dīn — kıyâmet-günü). Birleşim 'Izz al-Dīn = "dinin-izzeti, dinin-şerefi; din-yolunda-yüksek-haysiyet-sahibi". Bu compound onursal-mertebe-lakap formülü Selçuklu-Eyyûbî-Memlûk-Anadolu Türk-İslam yöneticileri için 11-15. yüzyıllarda standart edildi; tipik örnekler Bahā' al-Dīn, Shams al-Dīn, Najm al-Dīn, Khayr al-Dīn, Fakhr al-Dīn, Muḥyī al-Dīn, Jamāl al-Dīn, Ḥusām al-Dīn, Ṣalāḥ al-Dīn, Niẓām al-Dīn, 'Imād al-Dīn, 'Alā' al-Dīn. 'Izz al-Dīn özellikle Memlûk-Bahrî hânedanının kurucu-sultanı 'Izz al-Dīn Aybak (saltanat 1250-1257) ile İslamî-Türk siyasî-tarih hafızasında yer aldı; Eyyûbî dönemi şair-mutasavvıfı 'Izz al-Dīn al-Maqdisī (1162-1235) klasik Arap kasîde-tasavvuf-edebiyatının figürlerindendir. Anadolu Selçuklu Sultanı I. 'Izz al-Dīn Kaykavus (saltanat 1211-1220) Sinop'u 1214'te fethederek Selçuklu Devleti'nin Karadeniz-açılımını sağladı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle İzzeddin / İzzettin formunda yerleşmiştir.