Kiraz

Kiraz, Yunanca kerasos (κέρασος — kiraz ağacı) kökünden — kiraz, gülgillerden bir meyve ağacı ve bu ağacın etli-sulu-tek-çekirdekli kırmızı-renkli meyvesi. Latin cerasus aracılığıyla Avrupa-dillerine, Yunan-Roma-Pontus temas-bölgesinden Türkçeye geçmiş bir doğa-bitki adıdır. Anadolu coğrafyasının önemli meyve-bitkilerinden biri olarak Türk halk-edebiyat-folkloru geleneğinde kiraz dudak, kiraz dilek, kiraz mevsimi gibi terkiplerle yer alır. Kız adı olarak Cumhuriyet sonrası modern Türk doğa-isimlendirme dalgasının (Ceylan, Pınar, Defne, Çiğdem, Yağmur, Menekşe) parçası olmakla birlikte 175 yıllık tarihiyle daha eski-kökenli bir kullanıma da işaret eder. 175 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #391 sıradadır.

Türkçe kiraz, Yunanca kerasos (κέρασος — kiraz ağacı) kökünden gelen Hint-Avrupa-Sami paylaşımlı bir meyve-adıdır. Antik dünyada Karadeniz kıyılarındaki Pontus-bölgesinden (Kerasos / Kerasus, modern Giresun şehri) Roma'ya kiraz ağacının taşınması rivayet-edilir; bu nedenle Latin cerasus, İtalyan ciliegio, Fransız cerise, İngilizce cherry ve diğer Avrupa-dillerindeki kiraz-isimleri ortak Yunan-Pontus kökenine sahiptir. Türkçeye doğrudan Bizans-Anadolu temas-bölgesinden kiraz yazımıyla geçmiştir. Anadolu coğrafyasının önemli meyve-bitkilerinden biri olarak Türk halk-edebiyat-folkloru geleneğinde merkez yer tutar; kiraz dudak (sevgilinin-kırmızı-dudaklarının kiraza-benzetilmesi), kiraz dilek (kiraz-mevsimi-bağıyla halk-folkloruna girmiş dilek-deyimi), kiraz mevsimi (yazın-başlangıcının estetik-zaman-belirteci) gibi terkipler yaygın kullanımda yer alır. Kız adı olarak Cumhuriyet sonrası modern Türk doğa-isimlendirme dalgasının bir parçasıdır: Ceylan, Pınar, Defne, Çiğdem, Yağmur, Menekşe, Lale, Begonvil, Buse gibi doğa-bitki-hayvan adları Türkçü-romantik kız-adlandırma geleneğinin parçası olarak yerleşti.