Kutay

Kutay, Türkçe kut (uğur, bereket, manevi bahşiş) ve ay (ay) sözcüklerinin birleşiminden oluşan bileşik erkek adıdır ve "kutlu ay, bereketli ay, uğurlu ay" anlamını taşır. Pre-İslamik Türk-Moğol kozmolojisindeki kut kavramı — Gök Tengri'den hükümdara veya kişiye verilen ilahi-siyasi yetki ve bereket — ile ayın kutsallık çağrışımı aynı isimde birleşir. Modern Türkçü bileşik adlandırma dalgasının 2020 sonrası hızla yükselen örneklerinden biridir.

Türkçe bileşik kut + ay, iki Türkçe kök sözcükten oluşur. Kut, Eski Türkçe qut biçiminde kayıtlıdır ve tarihsel olarak Türkçenin en yüklü metafizik-siyasi kavramlarından biridir: ilahi bereket, manevi yetki, Gök Tengri'den gelen hükümdarlık hakkı, uğur, talih, bereket. Kaşgarlı Mahmud'un 11. yüzyıl Dîvân-ı Lugâti't-Türk'ünde qut çoklu anlamıyla kayıtlı olup Göktürk Yazıtları'nda hükümdar kutunun (Tengri'nin verdiği yetki) merkezi bir siyasi kavram olduğu açıkça görülür — Kutadgu Bilig (1069-1070, Yusuf Has Hacib'in ünlü eseri) bu kavramın klasik Türk-İslam siyasi felsefesine taşınan biçimidir. Ay ise Eski Türkçe ay — gökyüzündeki ay; Türk-Moğol kozmolojisinde önemli bir semavi varlık. İki kökün birleşiminden oluşan Kutay modern bir türetme olup klasik Osmanlı Türkçesi metinlerinde kayıtlı değildir — 20. yüzyıl öz Türkçe adlandırma tercihiyle ortaya çıkmıştır. Benzer yapılı adlar: Kutalp (kut + alp), Kuthan (kut + han), Kutlu, Kutsal, Kutay. Aynı kökten Türkçe kutlu (mübarek), kutlamak (bereketlemek), kutsal (mukaddes) sözcükleri gelir.