Kutay

Kutay, 'kutlu' anlamıyla bilinen eski bir Türk adıdır. Sibirya'daki Altay Türklerinin eski inançlarında bir doğaüstü varlığın adı olarak geçer. Kaynağı için iki açıklama öne sürülür: Eski Türkçedeki kutad sözcüğünün bir karşılığı olabilir ya da Farsçada 'tanrı, rab' anlamına gelen hüda sözcüğünün eski biçiminden alınmış olabilir. Eski Türkçede kutay ayrıca bir tür ipekli kumaşın, ipek kuşağın adıdır. Halk arasında ise ad kut (uğur, bereket) ve ay sözcüklerine bölünerek 'kutlu ay' diye okunur. TÜİK kayıtlarında Kutay ismine ilk olarak 1938 yılında rastlanmaktadır. İsim, en güncel veri olan 2025 yılında 81. sırayla kendi zirvesindedir.

Kutay'ın kökeni için birkaç açıklama vardır. Ad, Sibirya'daki pagan Altay Türklerinin mitolojisinde bir doğaüstü varlığın adı olarak geçer; yani 20. yüzyılda türetilmiş yeni bir ad değil, eski bir sözcüktür. Bir görüşe göre Eski Türkçedeki kutad sözcüğünün eşdeğeridir; bu sözcük, Türkçenin en yüklü kavramlarından biri olan kut ile ilgilidir. Kut; ilahi bereket, manevi yetki, uğur ve talih demektir. Göktürk Yazıtları'nda kağanın kutu merkezi bir kavramdır; Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig'i (1069) de adını aynı kavramdan alır. Bir başka görüşe göre ad, Farsçada 'tanrı, rab' anlamına gelen hüda sözcüğünün eski biçimi hodaydan alınmıştır. Eski Türkçede kutay ayrıca bir tür ipekli kumaş ya da ipek kuşak demektir. Bugün yaygın olan 'kutlu ay' yorumu, adı kut ve ay sözcüklerine bölerek okur; bu okuma özellikle kız adlarında, Kutluay ile birlikte düşünülmüş olabilir. Kutalp ve Kutlu gibi adlarla aynı ailede duyulur.