Mahsum

Mahsum, Türkçe halk-yumuşak-söyleyişle Arapça Ma'ṣūm (معصوم) yan-form söz-yapısının söz-yansıması; '-ṣ-m (korumak; tutmak; sıkı-sarmak) kökünden ism-i mef'ul — masum, korunmuş, günahsız, korumaya-alınmış anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-'iṣma ("koruma, ismet; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez kavramı; 'iṣmat al-anbiyā' — peygamberlerin-masumluğu yan-form söz-yapısı klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezi"; Hud 11:43 Lā 'āṣima al-yawma min amri'llāh illā man raḥim — "Bugün Allah'ın emrinden hiçbir koruyucu yoktur, ancak rahmet-edilen müstesnâ" yan-bağlamlı söz-yapısı), al-'Āṣim ("koruyan; klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı"), i'taṣama / ya'taṣimu ("sıkı-sarıldı / sıkı-sarılır"; Âl-i İmrân 3:101 Wa-man ya'taṣim bi'llāhi fa-qad hudiya ilā ṣirāṭin mustaqīm — "Kim Allah'a sıkı-sarılırsa, doğru-yola hidâyet-edilmiştir"; Âl-i İmrân 3:103 Wa-'taṣimū bi-ḥabli'llāhi jamī'an wa-lā tafarraqū — "Hep birlikte Allah'ın ipine sıkı-sarılın, ayrılığa düşmeyin"), al-'aṣma (yan-form söz-yapısı), al-'iṣmat-yan-form (yan-form söz-yapısı), al-Mu'ṣim (yan-form), Ma'āṣim (bilekler — yan-yorumlu söz-yapısı), al-mu'taṣim (sıkı-sarılan — yan-form) yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik İslamî kelâm-doktrininde 'iṣmat al-anbiyā' (peygamberlerin-masumluğu) söz-yapısı klasik İslamî peygamber-onursal-grubun söz-merkezindeki yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi; bütün-peygamberlerin masum-olduğu klasik İslamî teoloji-doktrininin söz-merkezi. Klasik halk-tasavvuf-Türk-İslam-Kürt söz-örgüsünde Mahsum yan-form söz-yapısının söz-yansıması Anadolu Doğu-Karadeniz-Doğu-Anadolu kırsal-bölge halk-türkçesinin yan-yumuşak-söyleyiş yan-form söz-yapısının söz-yansıması. 81 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #431 sıradadır.

Türkçe halk-yumuşak-söyleyiş yan-formu Mahsum, Arapça Ma'ṣūm (معصوم) yan-form söz-yapısının söz-yansıması; '-ṣ-m ("korumak; tutmak; sıkı-sarmak; muhâfaza-etmek; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde koruma-ismet kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden ism-i mef'ul — masum, korunmuş, günahsız, korumaya-alınmış. Aynı kök-ailesinden al-'iṣma ("koruma, ismet; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez kavramı; 'iṣmat al-anbiyā' — peygamberlerin-masumluğu yan-form söz-yapısı klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezi; klasik kelâm-doktrininde Hz. Peygamber'in vahiy-tebliğinde mâsiyet-mağsiyetten korunmuş-olması yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi"; Kur'an'da yan-bağlamla yan-bağlanır — Hud 11:43 Wa-ḥāla baynahumā al-mawju fa-kāna mina al-mughraqīn qāla sa-'āwī ilā jabalin ya'ṣimunī mina al-mā'i qāla lā 'āṣima al-yawma min amri'llāh illā man raḥim — "İkisinin arasını dalga ayırdı, o da boğulanlardan oldu. Dedi ki: 'Beni sudan koruyacak bir dağa sığınacağım.' Dedi ki: 'Bugün Allah'ın emrinden hiçbir koruyucu yoktur, ancak rahmet-edilen müstesnâ'" — Hz. Nuh-tufanı yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi yan-yorumu), al-'Āṣim ("koruyan; klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik halk-türkçesinde Âsım yan-form kişi-adı; bk. Asım maddesi yan-form söz-örgüsü; Mehmet Âkif Ersoy'un oğlu Âsım Ersoy yan-bağlamlı söz-yapısı klasik Türk-İslam edebî söz-örgüsünün söz-imgesi"), i'taṣama / ya'taṣimu ("sıkı-sarıldı / sıkı-sarılır"; Âl-i İmrân 3:101 Wa-kayfa takfurūna wa-antum tutlā 'alaykum āyātu'llāhi wa-fīkum rasūluhu wa-man ya'taṣim bi'llāhi fa-qad hudiya ilā ṣirāṭin mustaqīm — "Kim Allah'a sıkı-sarılırsa, doğru-yola hidâyet-edilmiştir"; Âl-i İmrân 3:103 Wa-'taṣimū bi-ḥabli'llāhi jamī'an wa-lā tafarraqū — "Hep birlikte Allah'ın ipine sıkı-sarılın, ayrılığa düşmeyin" — klasik İslamî birlik-tevhid söz-yapısının söz-merkezi), al-'aṣma ("yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça"), al-'iṣmat-yan-form (yan-form söz-yapısı), al-Mu'ṣim ("yan-form söz-yapısı"), Ma'āṣim ("bilekler — yan-yorumlu söz-yapısı; klasik halk-Arapça"), al-mu'taṣim ("sıkı-sarılan — yan-form; al-Mu'taṣim bi'llāh — klasik Abbâsî halifesi 833-842, klasik İslamî halife-tarih söz-örgüsünün söz-imgesi"), al-Ma'āṣīm (yan-form), al-Ma'ṣūma (dişil-form yan-form söz-yapısı; al-Sayyida Ma'ṣūma — Hz. Fâtıma al-Ma'ṣūma, klasik İslamî Şi'î-onursal söz-örgüsünün söz-imgesi, Kum-Iran'da klasik halk-tasavvuf-türbe-ziyaret-noktası) yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik İslamî kelâm-doktrininde 'iṣmat al-anbiyā' ("peygamberlerin-masumluğu") söz-yapısı klasik İslamî peygamber-onursal-grubun söz-merkezindeki yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi; bütün-peygamberlerin masum-olduğu (vahiy-tebliğinde günahtan-korunmuş-olduğu) klasik İslamî teoloji-doktrininin söz-merkezi söz-yapısı; klasik Sünnî kelâm-doktrininde mâsiyetten-korunmuşlukları, klasik Şi'î kelâm-doktrininde ek-olarak hatâdan-korunmuşlukları yan-yorumla yan-bağlanır. Klasik halk-tasavvuf-Türk-İslam-Kürt söz-örgüsünde Mahsum yan-form söz-yapısının söz-yansıması Anadolu Doğu-Karadeniz-Doğu-Anadolu kırsal-bölge halk-türkçesinin yan-yumuşak-söyleyiş yan-form söz-yapısının söz-yansıması; klasik halk-türkçesinin yumuşatma-eğilimi yan-yorumla '-h, ṣ-s yan-form-yan-örgülü söz-yapısının söz-yansıması. Mahsum özellikle Anadolu Doğu-Anadolu (özellikle Diyarbakır, Mardin, Şırnak, Hakkâri, Van) Kürt-Türk-İslam ailelerinin sevdiği yumuşak-söyleyiş erkek-adı oldu; klasik Türkçü-Kürt-yumuşak-söyleyiş söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. Türkçeye Anadolu yumuşak-söyleyişiyle Mahsûm / Mahsum / Ma'sūm yan-formlarında yerleşmiştir.