Mihriban

Mihriban, Farsça mihr (sevgi, şefkat; aynı zamanda güneş — Avesta dininin güneş-tanrısı Mithra'dan) ve bān (sahip, bekçi) unsurlarının birleşiminden "sevgi sahibi, şefkatli, güler-yüzlü" anlamını taşır. Türk halk-türkü geleneğinin en sevilen kadın-figürü adlarından biri olmuş; Abdurrahim Karakoç'un Mihriban şiiri ve Musa Eroğlu'nun aynı adlı türküsüyle Türk halk müziğinin standart-eserlerinden birine adını vermiştir. 173 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #278 sıradadır.

Mihriban, Farsça mihr (مهر) ve bān (بان) unsurlarının terkibidir. Mihr sözcüğü iki kökü birleştirir: (1) Avesta-Pers dininin güneş-aydınlık tanrısı Mithra (eski Hint kült-Mitra ile ortak Hint-İran kökeni); (2) bu tanrının ahlaki niteliklerinden olan sevgi, şefkat, dostluk-bağı. Pers-İslam kültürünün geçişinde mihr sözcüğünün dini boyutu silinmiş, sevgi-şefkat anlamı yerleşmiştir. Bān eki Farsçada "sahip, bekçi, koruyucu" anlamına gelir (örneğin bağbân = bahçe sahibi, zindânbân = zindan bekçisi). Birlikte mihr-bān = "sevgi sahibi, şefkat-bekçisi." Türkçeye Osmanlı yüksek edebiyat-Farsça yoluyla Mihriban (yumuşak söyleyişle) yerleşmiştir. Mehri, Mehrî, Mihriye, Mihrimah (mah = ay; Mihrimah = sevgi-ayı) aynı kökten Farsça-Türkçe kız adı ailesinin diğer üyeleridir.