Muhlise

Muhlise, Arapça Mukhliṣa (مخلصة) — kh-l-ṣ (saf-olmak; halis-olmak; ihlâs-sahibi-olmak) kökünden Form IV (af'ala) ism-i fâ'il dişil-formu — ihlâs-sahibi, samimî-mü'mine, niyetini-Allah-için-saf-tutan kadın anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Katkısız, halis manasında nitelendirir. Eril karşılığı Mukhliṣ (ihlâs-sahibi). Aynı kök-ailesinden al-ikhlāṣ ("ihlâs, samîmiyet; klasik İslamî tasavvuf-doktrininin merkez kavramı; Kur'an'ın Sūrat al-Ikhlāṣ — İhlâs Sûresi 112 yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde innamā al-a'māl bi-l-niyyāt — "ameller niyetlere göredir" hadisi yan-bağlamı yan-bağlanır; bk. Cezmi maddesi söz-örgüsü"; A'râf 7:29 Qul amara rabbī bi-l-qisṭi wa-aqīmū wujūhakum 'inda kulli masjidin wa-d'ūhu mukhliṣīna lahu al-dīn — "De ki: Rabbim adâleti emretti; her mescide yüzlerinizi doğrultun ve dîni O'na hâlis-kılarak çağırın"), khalaṣa / yakhluṣu (saf-oldu / saf-olur), al-Khāliṣ (halis, saf — yan-form söz-yapısı), al-Mukhalliṣ (yan-form söz-yapısı; halis-eden), al-Khulūṣ (saflık — yan-form), al-Khallāṣ (yan-form söz-yapısı), al-Mustakhlaṣ (yan-form söz-yapısı; özet-edilmiş) yan-örgüsü oluşur. A'râf Suresi 7:29'un ...wa-d'ūhu mukhliṣīna lahu al-dīn — "...dîni O'na hâlis-kılarak çağırın" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî ihlâs-onursal söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı. 155 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #421 sıradadır.

Arapça Mukhliṣa (مخلصة), kh-l-ṣ ("saf-olmak; halis-olmak; ihlâs-sahibi-olmak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde saflık-ihlâs kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden Form IV (af'ala) ism-i fâ'il dişil-formu — ihlâs-sahibi, samimî-mü'mine, niyetini-Allah-için-saf-tutan kadın. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Katkısız, halis manasında nitelendirir. Eril karşılığı Mukhliṣ ("ihlâs-sahibi; klasik İslamî kelâm-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı"). Aynı kök-ailesinden al-ikhlāṣ ("ihlâs, samîmiyet; klasik İslamî tasavvuf-doktrininin merkez kavramı; Kur'an'ın Sūrat al-Ikhlāṣ — İhlâs Sûresi 112 yan-bağlamlı söz-yapısı, Qul huwa Allāhu aḥad yan-bağlamı klasik İslamî tevhîd-doktrininin söz-merkezi söz-yapısı; klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde innamā al-a'māl bi-l-niyyāt — "ameller niyetlere göredir" hadisi yan-bağlamı yan-bağlanır — Buhârî, Bid' al-Wahy 1; Müslim, Imāra 155; bk. Cezmi maddesi söz-örgüsü"; Kur'an'da pek çok yerde — A'râf 7:29 Qul amara rabbī bi-l-qisṭi wa-aqīmū wujūhakum 'inda kulli masjidin wa-d'ūhu mukhliṣīna lahu al-dīn kamā bada'akum ta'ūdūn — "De ki: Rabbim adâleti emretti; her mescide yüzlerinizi doğrultun ve dîni O'na hâlis-kılarak çağırın"; Bakara 2:139 Wa-naḥnu lahu mukhliṣūn — "Biz O'na hâlistir"; Mü'min 40:14 Fa-d'ū'llāha mukhliṣīna lahu al-dīn wa-law kariha al-kāfirūn — "Kâfirler hoşlanmasa da Allah'a, dîni O'na hâlis-kılarak duâ-edin"; Beyyine 98:5 Wa-mā umirū illā li-ya'budū'llāha mukhliṣīna lahu al-dīn — "Onlara dîni Allah'a hâlis-kılarak ibâdet-etmeleri emredildi"), khalaṣa / yakhluṣu ("saf-oldu / saf-olur; klasik halk-Arapça"), al-Khāliṣ ("halis, saf — yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça; al-khāliṣ Allāh — Allah-için-halis yan-form söz-yapısı"), al-Mukhalliṣ ("yan-form söz-yapısı; halis-eden"), al-Khulūṣ ("saflık — yan-form söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-yapısı"), al-Khallāṣ ("yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça"), al-Mustakhlaṣ ("yan-form söz-yapısı; özet-edilmiş; al-mustakhlaṣ al-rabbānī — Rabbânî-saf-edilmiş yan-form söz-yapısı"), al-Khāliṣūn (haliz-mü'minler — çoğul-form), al-Khilāṣ (yan-form söz-yapısı; saflık-yan-yorum), al-takhlīṣ (yan-form söz-yapısı; saf-etme) yan-örgüsü oluşur. A'râf Suresi 7:29'un Qul amara rabbī bi-l-qisṭi wa-aqīmū wujūhakum 'inda kulli masjidin wa-d'ūhu mukhliṣīna lahu al-dīn kamā bada'akum ta'ūdūn yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî ihlâs-onursal söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı; klasik İslamî tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge. Klasik İslamî tasavvuf-jargonunda al-ikhlāṣ mertebesi al-Niyya (niyet), al-Tawakkul (tevekkül), al-Riḍā (rıza) yan-form mertebeleriyle yan-bağlamla yan-bağlanır; klasik tasavvuf-jargonunun manevî-mertebeler söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge. Klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde Hz. Peygamber'in al-dīn al-naṣīḥa (Müslim, al-Imān 95; bk. Nasuh maddesi söz-örgüsü) hadisi klasik İslamî ihlâs-onursal söz-yapısının söz-imgesi. Klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünde Mukhliṣa-i 'aşk (aşk-muhliseyi), Mukhliṣa-i Hudâ (Hudâ-muhliseyi), Mukhliṣa-i 'ulamâ (ulemâ-muhliseyi) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Muhlise özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği zarif kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Muhlîse / Muhlise / Mukhliṣa yan-formlarında yerleşmiştir.