Mümtaz ismi “Ayrı tutulmuş, üstün tutulmuş” anlamına gelir. Türkiye'de daha az bilinen, özgün bir isimdir (TÜİK 2025: #439).
Deneyin
Mümtaz İsminin Anlamı ve Kökeni
Mümtaz, Arapça kökenli bir addır; "ayrı tutulmuş, üstün tutulmuş" anlamına gelir. Toplum içinde seçkin ve değerli bir konuma işaret eden bu isim, Türk kültüründe asalet ve erdem çağrışımlarıyla yüzyıllardır kullanılmaktadır. TÜİK kayıtlarında Mümtaz ismine ilk olarak 1860 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1860 yılında 101. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 439. sırayla listelenmektedir.
Arapça mümtaz, "ayırmak, seçip ayırt etmek" anlamındaki kökten gelir ve "seçkin, ayrıcalıklı, başkalarından ayrı tutulan" demektir. Aynı kökten temyiz (seçme, ayırt etme; Osmanlı'nın yüksek mahkemesinin adı Mahkeme-i Temyiz), mümeyyiz (ayırt eden) ve mümtaze (kadın biçimi) sözcükleri gelir. Türkçeye Osmanlı yoluyla girmiş, seçkinlik çağrışımını koruyan köklü bir erkek adı olarak yerleşmiştir.
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Bu ay çok bakılan erkek isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Mümtaz İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
Mümtaz, Arapça kökenli bir ad. İsim karakteri belirlemez — ama her adın, anlamından ve kullanım geçmişinden gelen bir çağrışım dünyası vardır. Mümtaz isminde bunlar iki başlıkta toplanıyor:
Asalet
Asalet, bu ismin taşıdığı temel nitelik. Varlığıyla fark edilen, girdiği ortamın havasını değiştiren, kendini kanıtlama telaşı olmayan bir duruş. Türkçede asalet soydan çok duruşla ölçülür.
Kararlılık
Bu isim kararlılıkla anılır — bağırarak değil, ısrarla. Zoru gördüğünde vazgeçmeyen, verdiği sözü unutmayan bir karakter. Türk isim geleneğinde böyle adlar sıklıkla bir dilekle verilir: çocuk hayatta sağlam dursun diye.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Mümtaz, 19. yüzyıl Osmanlı son dönem klasik İslami seçkinlik çağrışımlı bir erkek adı olarak 1860'ta #101 ile zirvesine ulaştı. Mümtaz Mahal-Tac Mahal kültürel-küresel bağlantısı ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur (1949) romanında Mümtaz karakteri ismin iki farklı derinlikteki kültürel yükünü oluşturdu. 2025'te yükseliş eğilimindedir.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
NadirGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 30.000 kişiden biri
- Nadir
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Mümtaz adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Mümtaz adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Mümtaz sözcüğü klasik İslam söyleyişte seçkin, ayrıcalıklı niteliğin onursal ifadesidir. Hz. Peygamber'in aşere-i mübeşşere (cennetle müjdelenen on sahabe) gibi seçilmiş zümre kavramları, ümmet içindeki manevi seçkinlik anlayışının temelini oluşturur. Tasavvuf edebiyatında havas-ı evliya (velilerin seçkinleri) gibi kavramlar da bu seçilmişlik söyleyişinin uzantılarındandır. Mümtaz adı çocuğa ahlaki ve manevi olarak ayrıcalıklı olma niyetini taşır.
Benzer İslami adlar için:
Tarihi Figürler
Mümtaz Mahal (Arjumand Banu Begum)
1593-1631, Agra / BurhanpurBabür hükümdarı Şah Cihan'ın (1628-1658) en sevdiği eşi; asıl adı Ercümend Bânû Begüm'dür, Mümtaz Mahal (sarayın seçkini) ona sonradan verilen lakaptır. 1631'de on dördüncü çocuğunu doğururken Burhanpur'da öldü. Şah Cihan onun anısına Agra'da Tac Mahal'i yaptırdı; 1632'de başlayan inşaat yirmi yılı aştı ve yapı bugün UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
Modern Kültürde
Ahmet Mümtaz Taylan
Oyuncu · 1965Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1965). Devlet Tiyatroları'nda on sekiz yıl görev yaptıktan sonra 2006'da ayrıldı; Leyla ile Mecnun dizisinde canlandırdığı İskender karakteriyle geniş kitlelerce tanındı.
Ünlü İsimdaşlar
Mümtaz Turhan
Türk sosyal psikolog (1908-1969). Cambridge Üniversitesi'nde Bartlett ile çalıştıktan sonra İstanbul Üniversitesi'nde uzun yıllar görev yaptı; Kültür Değişmeleri (1951) eseriyle Türk modernleşmesini sosyal psikolojik açıdan inceleyen önde gelen ismi oldu.
Mümtaz Soysal
Türk anayasa hukukçusu ve siyasetçi (1929-2019). Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde uzun yıllar anayasa hukuku okuttu, 1994'te kısa bir süre Dışişleri Bakanlığı yaptı; Anayasanın Anlamı ve Dış Politika ve Parlamento (1964) gibi eserleriyle Türk anayasa hukuku literatürünün önde gelen yazarlarındandı.
Ahmet Mümtaz Taylan
Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1965). Devlet Tiyatroları'nda uzun yıllar görev yaptıktan sonra Leyla ile Mecnun dizisinin İskender'i, Bir Zamanlar Anadolu'da (2011) filmi ve Kızılcık Şerbeti gibi yapımlarla tanındı.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)Mumtaz
- FarsçaMümtaz
- UrducaMumtaz
- Endonezya/MalayMumtaz
- KurmancîMumtaz