Mümtaz
Mümtaz İsminin Anlamı ve Kökeni
Mümtaz, Arapça kökenli bir addır; "ayrı tutulmuş, üstün tutulmuş" anlamına gelir. Toplum içinde seçkin ve değerli bir konuma işaret eden bu isim, Türk kültüründe asalet ve erdem çağrışımlarıyla yüzyıllardır kullanılmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Mümtaz adı 1860 yılından itibaren yıllık isim kayıtlarında yer almaktadır. İsim, 1860 verilerinde 101. sıraya kadar tırmanarak en çok tercih edildiği dönemi görmüştür. Güncel olarak 2025 sıralamasında 439. konumdadır.
Arapça Mumtaz, m-y-z kökünden türer ve "seçkin, ayrıcalıklı, başkalarından üstün tutulan; mümtaz" anlam ailesini taşır. Aynı kökten temyiz (seçme, ayırt etme — klasik Osmanlı yüksek mahkemesinin adı Mahkeme-i Temyiz), mümeyyiz (ayırt eden), mümtaze (mümtaz dişil) sözcükleri türer. Türkçeye Osmanlı yoluyla Mümtaz biçiminde yerleşti; klasik İslami seçkinlik çağrışımının köklü bir erkek adıdır.
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Popülerlik
Mümtaz, 19. yüzyıl Osmanlı son dönem klasik İslami seçkinlik çağrışımlı bir erkek adı olarak 1860'ta #101 ile zirvesine ulaştı. Mümtaz Mahal-Tac Mahal kültürel-küresel bağlantısı ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur (1949) romanında Mümtaz karakteri ismin iki farklı derinlikteki kültürel yükünü oluşturdu. 2025'te yükseliyor trendindedir.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Mümtaz ismini eşin de sever mi?
İsim Eşleşmesi ile birlikte seçin — ikinizin de beğendiği isimler eşleşsin.
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Mümtaz sözcüğü klasik İslam söyleyişte seçkin, ayrıcalıklı niteliğin onursal ifadesidir. Hz. Peygamber'in aşere-i mübeşşere (cennetle müjdelenen on sahabe) gibi seçilmiş zümre kavramları, ümmet içindeki manevi seçkinlik anlayışının temelini oluşturur. Tasavvuf edebiyatında havas-ı evliya (velilerin seçkinleri) gibi kavramlar da bu seçilmişlik söyleyişinin uzantılarındandır. Mümtaz adı çocuğa ahlaki ve manevi olarak ayrıcalıklı olma niyetini taşır.
Tarihi Figürler
Mümtaz Mahal (Arjumand Banu Begum)
1593-1631, HindistanBabür İmparatoru Şah Cihan'ın (1628-1658) eşi. Mümtaz Mahal (sarayın mümtazı) lakabıyla anılır. 14. çocuğun doğumunda 1631'de öldü. Şah Cihan onun anısına 22-yıllık inşaat ve 20,000 işçi ile Agra'da Tac Mahal (1632-1653) anıt mezarını yaptırdı — UNESCO Dünya Kültür Mirası ve dünyanın en tanınan mimari eserlerinden biridir. Mümtaz Mahal figürü İslami Hint aşk tarihi belleğinin evrensel simge figürlerinden biri oldu.
Ahmet Hamdi Tanpınar — Mümtaz karakteri
1949, İstanbulTanpınar'ın Huzur (1949) romanının başkahramanı Mümtaz karakteri, Türk modern edebiyatının en tanınan iç-gözlemci karakterlerinden biridir. Roman Boğaziçi sularında dolaşan Mümtaz'ın Nuran'a duyduğu aşkı ve Osmanlı-Türk kültür kimlik gerilimini işler. İsmin modern Türk edebi belleğindeki yeri büyük ölçüde bu romanın Mümtaz karakteri üzerinden taşınır.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)Mumtāz
- FarsçaMümtâz
- UrducaMumtaz
- Endonezya/MalayMumtaz
- KurmancîMumtaz
Ünlü İsimdaşlar
Mümtaz Turhan
Türk sosyal psikolog (1908-1969). Cambridge Üniversitesi'nde Bartlett ile çalıştıktan sonra İstanbul Üniversitesi'nde uzun yıllar görev yaptı; *Kültür Değişmeleri* (1951) eseriyle Türk modernleşmesini sosyal psikolojik açıdan inceleyen önde gelen ismi oldu.
Mümtaz Soysal
Türk anayasa hukukçusu ve siyasetçi (1929-2019). Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde uzun yıllar öğretim üyeliği yaptı; *Anayasanın Anlamı* (1971) ve *Dış Politika ve Parlamento* gibi eserleriyle Türk anayasa hukuku literatürünün önde gelen yazarlarındandı.
Mümtaz Taylan
Türk tiyatro ve sinema oyuncusu (d. 1956). Devlet Tiyatroları'nda uzun yıllar görev yaptıktan sonra *Eşkıya* (1996), *Çıplak* (2017), *Cinayet Süsü* (2019-2020) gibi yapımlarda yan rollerde yer almıştır.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Size en yakın ismi bulalım
6 kısa soru, 30 saniye — zevkinize göre kişisel isim önerileri.