Mümtaz
Anlam ve Köken
Mümtaz, Arapça kökenli bir isim olup "ayrı tutulmuş, üstün tutulmuş" anlamına gelir. Toplum içinde seçkin ve değerli bir konuma işaret eden bu isim, Türk kültüründe asalet ve erdem çağrışımlarıyla yüzyıllardır kullanılmaktadır.
Arapça Mumtāz (ممتاز) sözcüğü — m-y-z (م-ي-ز) kökünden türeyen edilgen-ortaç formudur — "seçkin, ayrıcalıklı, başkalarından üstün-tutulan; mümtaz" anlam-ailesini taşır. Aynı kökten temyîz (seçme, ayırt-etme — klasik Osmanlı yüksek-mahkemesinin adı Mahkeme-i Temyîz), mümeyyiz (ayırt-eden), mümtâze (mümtaz-dişil) kelimeleri türer. Türkçeye Osmanlı Türkçesi aracılığıyla Mümtâz veya Mumtaz biçiminde yerleşti; klasik-İslami seçkinlik-üstünlük çağrışımlı erkek-ad havuzunun temsilcilerinden biri oldu. 1860'ta #101 ile zirvesine ulaştı. Ayrıca Babür İmparatoru Şah Cihan'ın eşi Mümtaz Mahal (1593-1631) — Tac Mahal'in yapıldığı figür — bu adın küresel-kültürel yükünün bir parçasıdır.
Popülerlik
Mümtâz, 19. yüzyıl Osmanlı-son dönem klasik-İslami seçkinlik çağrışımlı erkek-ad havuzunun temsilcilerinden biri olarak 1860'ta #101 ile zirvesine ulaştı. Mümtaz Mahal-Tac Mahal kültürel-küresel bağlantısı ve Tanpınar'ın Huzur romanında Mümtâz karakteri ismin iki-farklı-derinlik boyutlu kültürel yükünü oluşturdu. 2025'te yükseliyor trendinde.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Tarihi Figürler
Mümtâz Mahal (Arjumand Banu Begum)
1593-1631, HindistanBabür İmparatoru Şah Cihan'ın (1628-1658) eşi. Mümtaz Mahal (sarayın-mümtazı) lakabıyla anılır. 14. çocuğun doğumunda 1631'de öldü. Şah Cihan onun anısına 22-yıllık inşaat ve 20,000 işçi ile Agra'da Tac Mahal (1632-1653) anıt-mezarını yaptırdı — UNESCO Dünya Kültür Mirası ve dünyanın en tanınan mimari-eserlerinden biri. Mümtaz Mahal figürü İslami-Hint aşk-tarihi belleğinin evrensel simge-figürlerinden biri oldu.
Ahmet Hamdi Tanpınar — Mümtâz karakteri
1949, İstanbulTanpınar'ın Huzur (1949) romanının başkahramanı Mümtâz karakteri, Türk modern edebiyatının en tanınan iç-gözlemci karakterlerinden biri. Roman Boğaziçi sularında dolaşan Mümtâz'ın Nuran'a duyduğu aşkı ve Osmanlı-Türk kültür-kimlik gerilimini işler. İsmin modern Türk edebi-belleğindeki yeri büyük ölçüde bu romanın Mümtâz karakteri üzerinden taşınır.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)Mumtāz (ممتاز)
- FarsçaMümtâz (ممتاز)
- UrducaMumtaz
- Endonezya/MalayMumtaz
- KurmancîMumtaz
Ünlü İsimdaşlar
Mümtaz Taylan
Tiyatro ve Sinema OyuncusuTürk tiyatro ve sinema dünyasının önemli isimlerinden biri olan sanatçı, pek çok başarılı yapımda rol almıştır.
Mümtaz Turhan
Psikolog ve AkademisyenTürk psikoloji ve sosyoloji alanında önemli eserler vermiş, İstanbul Üniversitesi'nde uzun yıllar görev yapmış bir bilim insanıdır.
Mümtaz Arıkan
PolitikacıTürkiye'de çeşitli bakanlık görevleri üstlenmiş deneyimli bir siyasetçidir.