Nafi

Nafi, Arapça Nāfi' (نافع) — n-f-' (yarar, fayda, kâr-yan-yansıma) kökünün etken-sıfat-fiil formu — yararlı, kârlı, faydalı, fayda-veren anlamlarına gelir. al-Nāfi' (النافع), klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sının söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik İslamî söz-örgüsünde al-Ḍārr-al-Nāfi' çifti (Zarar-veren / Fayda-veren çift sıfat) klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik İslamî söz-örgüsünde al-naf' söz-yapısı Kur'an-ı Kerîm'de yanfa'u/lā yanfa'u fiil-yan-formlarıyla çok yerde geçer; söz-merkezi yan-bağlamlı söz-yapıları: A'râf 7:188 Lā amliku li-nafsī naf'an wa-lā ḍarran illā mā shā'a'llāh — "Kendime de fayda-veremem, zarar-veremem; Allah ne dilemişse o olur"; Yûnus 10:107 Wa-in yamsaska'llāhu bi-ḍurrin fa-lā kāshifa lahu illā huwa wa-in yuridka bi-khayrin fa-lā rādda li-faḍlih; Furkân 25:55 Wa-ya'budūna min dūni'llāhi mā lā yanfa'uhum wa-lā yaḍurruhum. En bilinen taşıyıcılarından Nāfi' al-Madanī (689-785) — klasik İslamî al-Qurrā' al-Sab'a (Yedi-Kıraat-İmamı) söz-örgüsünün söz-merkezi figürü; Medîne-merkezli kıraat-imâmının söz-imgesi. 145 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #446 sıradadır.

Arapça Nāfi' (نافع), n-f-' ("yarar, fayda, kâr-yan-yansıma; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde n-f-' kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-naf' — fayda, al-manfa'a — yarar-yan-yapı, yanfa'u — fayda-verir, intafa'a — yararlandı, al-Nāfi' — fayda-veren-yan-form söz-yapısı, al-nafī' — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünün etken-sıfat-fiil formu — yararlı, kârlı, faydalı, fayda-veren, yan-yumuşak yan-yansıyan. al-Nāfi' (النافع), klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sının söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik halk-İslam-hadis söz-örgüsünde Tirmidhī rivayetinde geçen 99-İsm-i-Hüsnâ söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik İslamî söz-örgüsünde al-Ḍārr-al-Nāfi' çifti (Zarar-veren / Fayda-veren çift sıfat) klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge: Allah'ın hem-zarar hem-fayda söz-merkezi yan-yorumu yan-bağlanır; klasik Sünnî kelâm-jargonunda fa'āl li-mā yurīd (dilediğini-yapan) söz-yapısının söz-merkezindeki yan-yorum yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de al-naf' söz-yapısı söz-merkezi yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi olarak çok yerde geçer; söz-merkezi yan-bağlamlı söz-yapıları: (1) A'râf 7:188 Qul lā amliku li-nafsī naf'an wa-lā ḍarran illā mā shā'a'llāh — "De ki: 'Allah'ın dilediği dışında kendime de fayda-veremem, zarar-veremem'" — Hz. Peygamber'in tevazu-onursal söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi; (2) Yûnus 10:107 Wa-in yamsaska'llāhu bi-ḍurrin fa-lā kāshifa lahu illā huwa wa-in yuridka bi-khayrin fa-lā rādda li-faḍlih yuṣību bihi man yashā'u min 'ibādih — "Allah sana bir zarar dokundurursa, O'ndan başka onu açacak yoktur; sana bir hayır dilerse, O'nun fazlını çevirecek yoktur"; (3) Furkân 25:55 Wa-ya'budūna min dūni'llāhi mā lā yanfa'uhum wa-lā yaḍurruhum — "Allah'tan başka, kendilerine ne fayda ne de zarar veren şeylere ibadet ederler"; (4) Şu'arâ 26:73 Aw yanfa'ūnakum aw yaḍurrūn — "Onlar size fayda mı verirler ya da zarar mı?"; (5) Yûnus 10:18 Wa-ya'budūna min dūni'llāhi mā lā yaḍurruhum wa-lā yanfa'uhum yan-bağlamlı söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-Nāfi' — Allah'ın fayda-veren-yan-yansıması (klasik İslamî 99-İsm-i Hüsnâ söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi) yan-bağlanır. En bilinen taşıyıcılarından: (1) Nāfi' al-Madanī (Abū Ruwaym Nāfi' ibn 'Abd al-Raḥmān, 689-785) — klasik İslamî al-Qurrā' al-Sab'a (Yedi-Kıraat-İmamı) söz-örgüsünün söz-merkezi figürü; Medîne-merkezli klasik kıraat-imâmının söz-imgesi; Qālūn (Abū Mūsā 'Īsā ibn Mīnā, 765-835) ve Warsh ('Uthmān ibn Sa'īd, 728-812) yan-form öğrencileriyle modern dünya-İslam söz-örgüsünde Mağrip-Afrika (Warsh-yan-yapı) ve Orta-Doğu (Qālūn-yan-yapı) kıraat-yan-mirasının söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; (2) Nāfi' mawlā Ibn 'Umar (öl. 117/735) — klasik İslamî hadis-rivayet söz-örgüsünün söz-merkezi tâbi'-figürü; Mālik ibn Anas'ın (bk. Malik maddesi yan-form söz-örgüsü) hocalarından, al-Muwaṭṭa' hadis-mecmuasının söz-merkezi rivayet-yan-yapısı yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Nâfi' / Nafi yan-formunda yerleşmiştir.