Nazende

Nazende, Pers söz-yapısı: nāz (Pers — "naz, edâ, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurunun -ande etken-sıfat-yan-eki yan-formuyla naz-eden, nazlanan, nazlı, klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Naz eden, nazlanan, nazlı manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden Naz (yan-form söz-yapısı), Nazlı, Şehnaz (yan-form söz-yapısı; bk. Sehernaz, Sehrinaz, Perinaz, Hurinaz, Mihrinaz, Nazlıhan maddeleri yan-form söz-örgüsü), Nazlıhan, Mihrinaz, Hurinaz, Perinaz, Sehernaz, Sehrinaz, Gülnaz, Şirinnaz yan-örgüsü oluşur. -ande yan-soneki klasik halk-Pers söz-örgüsünde etken-sıfat-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (aynı yan-yapıda darmān-ande — derman-eden, gūyande — söyleyen, nūshande — yazan yan-örgüsü). Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde nāz-ande — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır (Hâfız Şîrâzî, Sa'dī, Câmî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî söz-merkezi söz-imgeleri yan-bağlanır; bk. Hafız, Gazel, Celaleddin maddeleri yan-form söz-örgüsü). 154 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #402 sıradadır.

Pers söz-yapısı Nazende (نازنده), nāz ("naz, edâ; klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden Şehnaz, Mihrinaz, Gülnaz, Şirinnaz, Sehernaz, Sehrinaz, Perinaz, Hurinaz, Nazlıhan yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Sehernaz, Sehrinaz, Perinaz, Hurinaz, Mihrinaz, Nazlıhan maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurunun -ande etken-sıfat-yan-eki (klasik halk-Pers söz-örgüsünde -ande yan-soneki — etken-sıfat-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; aynı yan-yapıda darmān-ande — derman-eden, gūyande — söyleyen, nūshande — yazan, bakhshande — bağışlayan, parvarande — terbiye-eden yan-örgüsü) yan-formuyla naz-eden, nazlanan, nazlı, klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Naz eden, nazlanan, nazlı manasında nitelendirir. Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390; bk. Hafız, Gazel maddeleri yan-form söz-örgüsü), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273; bk. Celaleddin maddesi yan-form söz-örgüsü), Şeyh Galib (1757-1799), Bâkî, Nedîm, Fuzûlî gibi büyük şâirler-pîrler nāz-ande / nāz-niyāz — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır (klasik Pers divan-şiir-jargonunda nāz-i 'aşk — aşk-nazı, niyāz-i 'āshiq — âşığın yalvarışı, nāz u niyāz — naz ve yalvarış söz-merkezi söz-imgeleri yan-bağlanır). Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Nāz-ande / Nâz-ende / Nazende yan-formunda yerleşmiştir; özellikle 19.-20. yüzyıl Osmanlı-saray-yan-bağlamlı ve Cumhuriyet-eri laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif klasik kız adı oldu.