Perihan
Anlam ve Köken
Perihan, Farsça bileşik parī + khān adından oluşur — parī (peri, ruhsal dişi varlık) + khān (okuyan, hükmeden; hükümdar) birleşimiyle "perilerin hanı, perileri okuyan/çağıran kişi" anlamını taşır. Klasik Fars-Türk masal ve divan edebiyatının sihirli-büyülü dişi figürünün adı olan bu ad, 20. yüzyıl Türk Yeşilçam sinemasının simge oyuncularından Perihan Savaş aracılığıyla modern görünürlük kazanmıştır.
Farsça bileşik parī-khān, iki Farsça kök sözcükten oluşur. Parī (پری), Avestaca pairikā (ruhsal-büyüsel dişi varlık) kökünden gelir ve Pre-Zerdüşti İran mitolojisinde kadın-ruh figürlerini ifade eder. Zerdüştlük sonrası İslami-Fars edebiyat geleneğinde parī masal-hikâye edebiyatının sık kullanılan dişi büyü-figürü hâline geldi — Binbir Gece Masalları, Hezâr Efsâne, Firdevsî'nin Şâhnâme'sinde periler sık görülür. Khān (خوان) — farklı kelimelerle eş sesli olup burada khāndan (okumak) fiilinin şimdiki zaman gövdesi olarak "okuyan, davet eden, çağıran" anlamında; ayrıca ikinci olası yorumda Türk-Moğol khān/han (hükümdar) kökeninden. Perihan adının tam anlamı iki yoruma göre: (1) Peri-Okuyucu (perileri çağıran, cinci-Sufi), (2) Perilerin Hanı (peri dünyasının kraliçesi). Klasik Fars masal edebiyatında Perihan periler ülkesinin kraliçesi olarak sık geçer.
Popülerlik
Perihan, 1854'ten bu yana TÜİK kayıtlarında görülen ancak 1920'lere kadar 200-400. sıralarda düşük sıklıkta kullanılan bir Farsça-masal kökenli kadın ismiydi. 1928'de top-100'e girdi (#89), 1949'da top-50'ye (#48) ulaştı ve 1953'te #26 ile zirvesine çıktı — top-10'a ulaşamadı ancak istikrarlı top-50 konumunu on yıllarca korudu. 1990 sonrası düzenli geri çekilme süreciyle 2025'te #371 sıraya geldi. 1950-1975 kuşağını temsil eden Farsça-masal kökenli kadın isimlerinden biri olarak Türk halk-masal edebiyatı mirasının dildeki izini sürdürüyor.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Edebiyatta ve Folklorda
Binbir Gece Masalları — Perihan karakteri ve Fars masal edebiyatı
Arap-Fars ortak hikâye külliyatı Elf Leyle ve Leyle (Binbir Gece Masalları) ve Hezâr Efsâne (Bin Efsane — kayıp Fars hikâye külliyatı) içinde Perihan periler ülkesinin kraliçesi olarak birden fazla hikâyede yer alır. Peri Hikâyeleri geleneği Osmanlı-Türk halk hikâye kültürüne de yerleşti — Karagöz gölge tiyatrosunda, meddah anlatılarında ve 19. yüzyıl Türkçe matbaasında Perihan'ın Hikâyeleri sık basılan halk-kitaplarıydı. Bu edebi miras, ismin modern Türkçedeki büyülü-masal çağrışımının kaynağıdır.
Modern Kültürde
Perihan Savaş
Oyuncu · 1956Türk sinemasının Yeşilçam döneminin (1970-1990) tanınan kadın oyuncularından (d. 1956). 100'ü aşkın filmde başrol oynadı ve 1980'ler Türk sinemasının en çok kazanan oyuncularından biri oldu; Vahşi Arzu (1973), Anne Hasreti (1980), Selvi Boylum Al Yazmalım (1977, Türkan Şoray ile) gibi filmlerle tanındı. 1990 sonrası aktif sinemadan çekilerek daha az görünür oldu. İsmin 1975-1990 Türk sinemasında gördüğü görünürlüğün ana tetikleyicisidir.
Uluslararası Karşılıkları
- Farsça (kaynak)Parī-khān (پریخوان)
- KürtçePerîxan
- UrducaParī-khān
Ünlü İsimdaşlar
Perihan Şahin
AktrisTürk sinemasının ve televizyonunun tanınmış oyuncularından biridir.
Perihan Maden
AktrisYeşilçam'ın sevilen oyuncularından olup pek çok filmde başrol oynamıştır.
Perihan Altındağ Savaşer
Müzisyen / BesteciTürk müziğinin önemli bestecilerinden ve ses sanatçılarından biridir.