Perihan
Perihan İsminin Anlamı ve Kökeni
Perihan, Farsça bileşik parī + khān adından oluşur — parī (peri, ruhsal dişi varlık) + khān (okuyan, hükmeden; hükümdar) birleşimiyle "perilerin hanı, perileri okuyan/çağıran kişi" anlamına gelir. Klasik Fars-Türk masal ve divan edebiyatının sihirli büyülü dişi figürünün adı olan bu ad, 20. yüzyıl Türk Yeşilçam sinemasının simge oyuncularından Perihan Savaş aracılığıyla modern görünürlük kazanmıştır.
Farsça bileşik pari-khan, iki Farsça kök sözcükten oluşur. Pari, Avestaca pairika (ruhsal büyüsel dişi varlık) kökünden gelir ve Pre-Zerdüşti İran mitolojisinde kadın ruh figürlerini ifade eder. Zerdüştlük sonrası İslami Fars edebiyat geleneğinde pari masal hikâye edebiyatının sık kullanılan dişi büyü figürü haline geldi — Binbir Gece Masalları, Hezar Efsane, Firdevsi'nin Şahname'sinde periler sık görülür. Khan — farklı kelimelerle eş sesli olup burada khandan (okumak) fiilinin şimdiki zaman gövdesi olarak "okuyan, davet eden, çağıran" anlamında; ayrıca ikinci olası yorumda Türk-Moğol khan/han (hükümdar) kökeninden. Perihan adının tam anlamı iki yoruma göre: (1) Peri-Okuyucu (perileri çağıran, cinci-Sufi), (2) Perilerin Hanı (peri dünyasının kraliçesi). Klasik Fars masal edebiyatında Perihan periler ülkesinin kraliçesi olarak sık geçer.
Popülerlik
Perihan, 1854'ten bu yana TÜİK kayıtlarında görülen ancak 1920'lere kadar 200-400. sıralarda düşük sıklıkta kullanılan bir Farsça masal kökenli kadın ismiydi. 1928'de top-100'e girdi (#89), 1949'da top-50'ye (#48) ulaştı ve 1953'te #26 ile zirvesine çıktı — top-10'a ulaşamadı ancak istikrarlı top-50 konumunu on yıllarca korudu. 1990 sonrası düzenli geri çekilme süreciyle 2025'te #371 sıraya geldi. 1950-1975 kuşağını temsil eden Farsça masal kökenli kadın isimlerinden biri olarak Türk halk masal edebiyatı mirasının dildeki izini sürdürüyor.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Edebiyatta ve Folklorda
Binbir Gece Masalları — Perihan karakteri ve Fars masal edebiyatı
Arap-Fars ortak hikâye külliyatı Elf Leyle ve Leyle (Binbir Gece Masalları) ve Hezar Efsane (Bin Efsane — kayıp Fars hikâye külliyatı) içinde Perihan periler ülkesinin kraliçesi olarak birden fazla hikâyede yer alır. Peri Hikâyeleri geleneği Osmanlı-Türk halk hikâye kültürüne de yerleşti — Karagöz gölge tiyatrosunda, meddah anlatılarında ve 19. yüzyıl Türkçe matbaasında Perihan'ın Hikâyeleri sık basılan halk kitaplarıydı. Bu edebi miras, ismin modern Türkçedeki büyülü masal çağrışımının kaynağıdır.
Modern Kültürde
Perihan Savaş
Oyuncu · 1956Türk sinemasının Yeşilçam döneminin (1970-1990) tanınan kadın oyuncularından (d. 1956). 100'ü aşkın filmde başrol oynadı ve 1980'ler Türk sinemasının en çok kazanan oyuncularından biri oldu; Vahşi Arzu (1973), Anne Hasreti (1980), Selvi Boylum Al Yazmalım (1977, Türkan Şoray ile) gibi filmlerle tanındı. 1990 sonrası aktif sinemadan çekilerek daha az görünür oldu. İsmin 1975-1990 Türk sinemasında gördüğü görünürlüğün ana tetikleyicisidir.
Uluslararası Karşılıkları
- Farsça (kaynak)Parī-khān
- KürtçePerîxan
- UrducaParī-khān
Ünlü İsimdaşlar
Perihan Şahin
Türk sinemasının ve televizyonunun tanınmış oyuncularından biridir.
Perihan Maden
Yeşilçam'ın sevilen oyuncularından olup pek çok filmde başrol oynamıştır.
Perihan Altındağ Savaşer
Türk müziğinin önemli bestecilerinden ve ses sanatçılarından biridir.