Peri

Peri, Pers parī (پری) — klasik Pers-Türk halk-mit-evreninin söz-merkezindeki doğa-üstü-güçleri-olduğuna-inanılan, ışık-yan-yansıyan, ay-yüzlü, kanatlı, zarif, düşsel-kadın-figür anlamlarına gelir. Klasik Pers-Avesta söz-örgüsünde parī, ışık-evreninin söz-merkezindeki klasik İran-mit-figürü; klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünde Perî — masal-evreninin söz-merkezindeki sevgili-yan-yansıyan-zarif söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde perî-rû (perî-yüzlü), perî-veş (perî-gibi), perî-misâl (perî-örneği), perî-cemâl (perî-yüz-güzelliği), perî-fâm (perî-renkli), perî-zâde (perî-soylu; bk. Perizade maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-form söz-yapıları sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik Pers-Türk halk-edebiyatında perî-padişâhı, perî-ülkesi, perî-kâr, perî-lı-perî-siz yan-form söz-yapıları klasik halk-mit-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır. peri- / -peri compound söz-yapıları klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Perihan (perî-Hân; bk. Perihan maddesi yan-form söz-örgüsü), Gülperi (gül-perî; bk. Gülperi maddesi yan-form söz-örgüsü), Perizade (perî-zâde; bk. Perizade maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşmuştur. 169 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #379 sıradadır.

Pers parī (پری), klasik Pers-Avesta söz-örgüsünün söz-merkezindeki doğa-üstü-güçleri-olduğuna-inanılan, ışık-yan-yansıyan, ay-yüzlü, kanatlı, zarif, düşsel-kadın-figür. Klasik Pers-Avesta söz-örgüsünde pairikā — yan-form söz-yapısı (Avesta-Eski-İrânca söz-yapısı; klasik Zoroastrian-mit-evreninin söz-merkezindeki söz-yapı; ışık-yan-yansıyan-mitik-kadın-figür yan-yorumlu söz-yapısı yan-bağlanır), klasik orta-İrânca parīg yan-form söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik Pers-Yeni-İrânca söz-örgüsünde parī — masal-evreninin söz-merkezindeki sevgili-yan-yansıyan-zarif söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünde peri-padişâhı, peri-ülkesi, peri-kâr, peri-lı-peri-siz, perilerin-padişâhı, peri-bacaları (klasik halk-Anadolu-Kapadokya-coğrafya söz-yapısı) yan-form söz-yapıları klasik halk-mit-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), Nizâmî Gencevî (1141-1209) gibi büyük şâirler-pîrler perî-rû (perî-yüzlü), perî-veş (perî-gibi), perî-misâl (perî-örneği), perî-cemâl (perî-yüz-güzelliği), perî-fâm (perî-renkli), perî-zâde (perî-soylu; bk. Perizade maddesi yan-form söz-örgüsü), perî-pîker (perî-yapılı), perî-bâz (perî-oynayan), perî-âsâ (perî-gibi), perî-âsîb (perî-vurgunu) yan-form söz-yapılarını sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge şeklinde işler. Klasik Pers-Türk halk-edebiyatında Perî-Han (perî-padişâhı; klasik halk-Pers-Türk söz-yapısı), Perî-bânû (perî-hanımefendi), Perî-pâ (perî-ayaklı), Perî-tab' (perî-tab'lı), Perî-pesend (perî-beğenilen) yan-form söz-yapıları klasik halk-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır. peri- / -peri compound söz-yapıları klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Perihan (perî-Hân; bk. Perihan maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada), Gülperi (gül-perî; bk. Gülperi maddesi yan-form söz-örgüsü), Perizade (perî-zâde; bk. Perizade maddesi yan-form söz-örgüsü), Perîçehre (perî-yüzlü), Periler-Padişâhı, Perî-Bahçesi yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Perî-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Perî-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Perî-yârın-ışık-yan-yan-yansıyan-cemâli yan-form söz-yapıları yer aldı. Peri özellikle 1856'dan itibaren Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu.