Rüştü

Rüştü, Arapça Rushdī (رشدي) — r-sh-d (doğru-yola-yönelmek; hidâyet-bulmak; olgunlaşmak) kökünden al-rushd (doğru-yol, hidâyet, akıl-olgunluğu) köküne nisbet-eki -ī türetimi — doğru-yolda-olan, hidâyet-cinsinden, akıl-olgunluğu-sahibi anlamlarına gelir. Aynı kökten al-Rashīd (Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — Doğru-Yola-Yönlendiren, Hidâyet-Eden; klasik Tirmizî-İsm-i Hüsnâ-listesinde yer alır), al-rushd (doğru-yol; Bakara 2:256 qad tabayyana al-rushdu min al-ghayy), al-rāshid (rüşdüne-eren), Hârûn al-Rashīd (Abbasî halifesi 763-809 — klasik İslamî tarih-mirasının onursal-figürlerinden), al-Khulafā' al-Rāshidūn (klasik İslamî dört-râşid-halifenin onursal-grubu — Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali) türetilmiştir. Bakara 2:256'daki Lā ikrāha fī al-dīn qad tabayyana al-rushdu min al-ghayy ("Dinde zorlama yoktur; doğru yol (al-rushd) ile sapıklık (al-ghayy) açıkça birbirinden ayrılmıştır") ayeti adın doğrudan-Kur'anî kök-bağıdır. Klasik dindar Türk-İslam-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği erkek-adıdır; 166 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #449 sıradadır.

Arapça Rushdī (رشدي), Rushd (رشد) köküne Arap nisbet-eki -ī eklenerek türetilmiş bir relatif-sıfattır — doğru-yolda-olan, hidâyet-cinsinden, akıl-olgunluğu-sahibi. Kök Rushd — r-sh-d kökünden — "doğru-yola-yönelmek; hidâyet-bulmak; akıl-olgunluğa-erişmek; sapıklıktan-ayrılmak". Aynı kök-ailesinden al-Rashīd ("Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — Doğru-Yola-Yönlendiren, Hidâyet-Eden; klasik Tirmizî-İsm-i Hüsnâ-listesinde yer alır"), al-rushd ("doğru-yol, hidâyet; klasik İslamî kelâm-tasavvuf-fıkıh geleneğinin merkez kavramı"), al-rāshid ("rüşdüne-eren; klasik İslamî fıkıh-jargonunda al-bulūgh wa al-rushd — fıkhî-rüşd kavramı, kişinin hukukî-tasarruf-kapasitesinin başlangıcı"), al-Rāshidūn ("râşidler — klasik İslamî dört-râşid-halifenin onursal-grubu: Hz. Ebû Bekir es-Sıddîk (632-634), Hz. Ömer ibn al-Khaṭṭāb (634-644), Hz. Osman ibn al-'Affān (644-656), Hz. Ali ibn Abī Ṭālib (656-661); klasik İslamî al-Khulafā' al-Rāshidūn al-Mahdiyyūn — râşid-mehdî-halifeler, hadis-i şerifte: 'alaykum bi-sunnatī wa-sunnati al-Khulafā' al-Rāshidīn al-Mahdiyyīn — Tirmizî, İlim 16"), Hārūn al-Rashīd ("Abbasî halifesi 763-809 — Beytü'l-Hikme kuran, Bağdat altın-çağının saray-figürü; klasik İslamî tarih-mirasının onursal-figürlerinden"), al-irshād (yol-gösterme — modern Arapçada guidance, counseling; klasik İslamî tasavvuf-jargonunda al-irshād al-rūḥānī — manevî-yol-gösterme), al-Murshid (yol-gösterici, mürşid — klasik tasavvuf-tarikat-jargonunun merkez kavramı), al-istirshād (yol-rehberlik-isteme), al-rasad (rasad — yan-form yan-yorum), Rashād ("doğru-yola-erme; Mu'min Suresi 40:38 yawmun rashād — doğruluk-günü; Mu'min Suresi diğer adlarından Sūrat Ghāfir veya Sūrat al-Ṭawl"). Bakara 2:256 Lā ikrāha fī al-dīn qad tabayyana al-rushdu min al-ghayy ("Dinde zorlama yoktur; doğru yol (al-rushd) ile sapıklık (al-ghayy) açıkça birbirinden ayrılmıştır") klasik İslamî lā ikrāha fī al-dīn (dinde-zorlama-yoktur) doktrininin temel-âyetidir; al-rushd sözcüğünün Kur'anî kullanımının merkez metni. Klasik İslamî tasavvuf-tarikat geleneğinde al-Murshid (yol-gösterici-mürşid) sufî-tarikatların manevî-üstad onursal-sıfatıdır; mürid-mürşid pedagoji-zincirinin merkez kavramı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Rüşdî / Rüştü* yan-formlarında yerleşmiştir.