Sadegül

Sadegül, Pers compound: sâde (Pers sāde سادة — "yalın, sade, gösterişsiz, temiz, saf, süssüz") ve gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül, Gülbin maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden bir-gül-kadar-sade-temiz-güzel-olan, gösterişsiz-zarif anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Bir gül kadar sade, temiz ve güzel olan manasında nitelendirir. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz, Gülşen, Gülbahar, Gülnur, Gülizar, Gülüstan, Gülbeyaz, Gülcihan, Gülfer, Gülşah, Gülperi, Gülay, Gülenay, Gülsüm, Gülümser, Gülser, Gülzade, Gülendam, Gülşan, Yazgül, İsmigül, Esengül, Aygül, Bingül, Songül, Yıldızgül, Fatmagül, Mihrican, Sergül, Gülbin, Sadegül (bk. ilgili maddeler — yan-form söz-örgüsü detayı) yan-örgüsü oluşmuştur. Sâde yan-yapısı klasik Pers-Türk halk-sadelik söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik tasavvuf-edebî söyleminde sâde-dil (sâde-yürekli), sâde-rû (sâde-yüzlü), sâde-zebân (sâde-dilli) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. 95 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #405 sıradadır.

Pers compound Sâdegül, iki Pers söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: sâde (Pers sāde سادة — "yalın, sade, gösterişsiz, temiz, saf, süssüz; klasik Pers söz-örgüsünde sāde — sade yan-form söz-yapısı; aynı kök-ailesinden sādegī — sadelik, sāde-bāz — yan-form söz-yapısı, sāde-dil — sâde-yürekli, sāde-rū — sâde-yüzlü, sāde-zebān — sâde-dilli yan-örgüsü; Arapça-yan-form söz-yapısı sāda (سادة — efendiler-çoğul) ile etimolojik-bağı yoktur; iki ayrı kök-ailesi yan-bağlanır") ve gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; aşk, güzellik, sevgili-yansıması yan-yorumlu söz-imgesi; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül, Gülbin maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim Sâde-Gül = "bir-gül-kadar-sade-temiz-güzel-olan, gösterişsiz-zarif, süssüz-gül-yan-yansıması". TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Bir gül kadar sade, temiz ve güzel olan manasında nitelendirir. Sâde yan-yapısı klasik Pers-Türk halk-sadelik söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik tasavvuf-edebî söyleminde sâde-dil (sâde-yürekli — klasik halk-tasavvuf-onursal söz-yapısı), sâde-rû (sâde-yüzlü — klasik halk-zarafet söz-yapısı), sâde-zebân (sâde-dilli — klasik halk-bilgelik söz-yapısı), sâde-zîst (sâde-yaşayan — klasik tasavvuf-zühd söz-yapısı; bk. Zahit maddesi yan-form söz-örgüsü), sâde-cân (sâde-yürekli yan-form), sâde-kâr (sâde-iş-yapan), sâde-meşreb (sâde-meşrepli), sâde-perdâz (sâde-yapan) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir (bk. Sergül, Gülbin maddeleri yan-form söz-örgüsü detayı orada). Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273) gibi büyük şâirler-pîrler gül-i sâde (sâde-gül), gül-i bî-pîrâye (süssüz-gül), gül-i bî-hicâb (perdesiz-gül), gül-i sâde-rû (sâde-yüzlü-gül), gül-i bî-rîyâ (riyâsız-gül) yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. Sâdegül özellikle Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız-adı oldu; klasik halk-türkü-edebî söyleminde Sâdegül-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Sâdegül-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Sâdegül-yârın-bahar-yan-yan-zarafeti yan-form söz-yapıları yer aldı. Sâdegül* özellikle 1930'lardan itibaren laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız-adı oldu.