Şöhret

Şöhret, Arapça shuhra (شهرة) — sh-h-r (ünlü-olmak; tanınmak; tanıklık-etmek; ay-takvim-birim) kökünden mastar-formu — ün, ad-anılma, tanınma, şöhret anlamlarına gelir. Aynı kökten al-shahr ("ay; takvim-birim"; aynı yan-yorumlu al-shuhūr — aylar çoğul-form), al-mashhūr ("ünlü, meşhur — modern Arapçada famous"), al-ishhār (ilan-etme), al-Mashshūr (öne-çıkmış), al-shāhid ("tanıklık-eden — yan-yorumlu yakın söz-formu, al-shahāda — şehâdet — yan-yorumlu yakın söz-örgüsü") türetilmiştir. Klasik İslamî söz-örgüsünde al-shuhra iki-yan-yönlü kullanım gördü: (1) onurlu-tanınma — sâlih-amel-mü'mininin halk-tarafından-tanınması, klasik İslamî sîret-edebî söyleminin onursal-yan-yorumu; (2) eleştirilebilir-gösteriş-tutumu — klasik İslamî halk-tasavvuf-jargonunda ḥubb al-shuhra (şöhret-sevgisi) eleştirilen-tutum söz-yapısı. Klasik dindar-eğitimli Türk-İslam-Pers ailelerinin sevdiği zarif kız-adıdır; 167 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #422 sıradadır.

Arapça shuhra (شهرة), sh-h-r ("ünlü-olmak; tanınmak; tanıklık-etmek; ay-takvim-birim; göğüs-gerip-çekmek") kökünden mastar-formudur — ün, ad-anılma, tanınma, şöhret. Aynı kök-ailesinden al-shahr ("ay; takvim-birim; klasik İslamî takvim-jargonunun temel sözcüğü; aynı yan-yorumlu al-shuhūr — aylar çoğul-form, al-shahr al-ḥarām — saygın-aylar — Muharrem, Receb, Zilkâde, Zilhicce — Tevbe 9:36 Inna 'iddata al-shuhūri 'inda'llāhi ithnā 'ashara shahran fī kitābi'llāh — "Allah katında ayların sayısı 12'dir""), al-mashhūr ("ünlü, meşhur; modern Arapçada famous; klasik İslamî hadis-jargonunda al-ḥadīth al-mashhūr — meşhur-hadis kategorisi (sahih-hadisler-sınıfı), klasik İslamî hadis-bilim disiplinin standart söz-yapısı"), al-ishhār ("ilan-etme; modern Arapçada announcement, advertisement; klasik fıkıh-jargonunda ishhār al-zawāj — nikâh-ilanı, evliliğin-açıkça-ilan-edilmesi gerekliliği"), al-Mashshūr (öne-çıkmış), al-shāhid ("tanıklık-eden — yan-yorumlu yakın söz-formu; bk. Şahide maddesi"), al-shahāda ("şehâdet — yan-yorumlu yakın söz-örgüsü; klasik İslamî beş-rüknün ilki"), al-Shahīd (Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — bk. Şahide maddesi), istashhada (şehit-oldu — yan-yorumlu Form X), al-Mushāhada (müşahede; klasik İslamî tasavvuf-jargonunun merkez kavramı). Klasik İslamî söz-örgüsünde al-shuhra iki-yan-yönlü kullanım gördü: (1) onurlu-tanınma — sâlih-amel-mü'mininin halk-tarafından-tanınması; klasik İslamî sîret-edebî söyleminin onursal-yan-yorumu — al-shuhra al-maḥmūda (övülen-şöhret); (2) eleştirilebilir-gösteriş-tutumu — klasik İslamî halk-tasavvuf-jargonunda ḥubb al-shuhra (şöhret-sevgisi) eleştirilen-tutum söz-yapısı, al-shuhra al-madhmūma (kötülenen-şöhret); Hz. Peygamber'in kafā bi-l-mar'i kadhiban an yuḥaddith bi-kulli mā sami'a (Müslim, Mukaddime 5) hadisi-yan-bağlamlı şöhret-uyarı söz-yapısının söz-örgüsünde yer alır. Klasik halk-tasavvuf-pedagojisinde al-zuhd 'an al-shuhra (şöhretten-uzak-durma) sufî-davranış-disiplininin merkez kavramı; klasik mutasavvıflar (Cüneyd-i Bağdadî, Hallâc-ı Mansûr, İbn 'Arabī) bu söz-yapısını işler. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Şöhret formunda yerleşmiştir.