Tuğrul

Tuğrul, Eski Türkçe toğrul/tuğrul sözcüğünden gelen ve avcı bir kuş türünü (büyük doğan ya da şahin cinsi) ifade eden bir erkek adıdır. Orta Asya Türk geleneğinde Gök Tengri'nin yeryüzündeki simgesi sayılan avcı kuşlar, hükümdar ve savaşçıların güç-cesaret çağrışımının taşıyıcısıdır. Tuğrul Bey (yaklaşık 990-1063), kardeşi Çağrı Bey ile birlikte Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucu sultanlarından, 1055'te Bağdat'a girip Abbasi halifesinden Sultanü'l-Maşrık unvanını alarak Selçuklu egemenliğini İslam dünyasında resmi olarak başlatmıştır.

Türkçe tuğrul sözcüğü — "bir cins avcı kuş, tuğrul doğan" anlamını taşıyan klasik Türk adı. Kelime Eski Türkçe tuğrul / toğrul kökünden gelir; Türk-Moğol kültüründe avcı kuşları (doğan, şahin, kartal, tuğrul) soylu sınıfın av-sembolleri olarak özel yer tutardı. Tuğrul-kuşu Selçuklu hanedanının totem simgesi olarak kabul edildi — hanedanın kurucu atalarının adı Tuğrul (Selçuk Bey'in torunu, Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk sultanı) bu kuş totem bağlantısını taşır. Türkçeye Osmanlı Türkçesi aracılığıyla geçmeyen klasik Türkçe öz ad, modern Türk milliyetçi söyleminin 20. yüzyıl ikinci yarısındaki Selçuklu tarih belleğini canlandırma eğilimiyle yeniden yaygınlaştı.