Zelihan

Zelihan, Arapça Zulayha (Hz. Yusuf kıssasındaki Mısır hakim eşinin adı) sözcüğünün Pers ek -an almış biçimi olarak değerlendirilen bir kız adıdır; Züleyha adının yan biçimi olarak Anadolu kullanım geleneğine girmiştir. Zulayha, Yusuf Suresi'nin (12. sure, Hz. Yusuf'un kıssası) merkezindeki kadın figürüdür; Kur'an'da adı doğrudan geçmez ancak klasik tefsir geleneğinde "Yusuf'a aşkıyla sınanan, sonunda iman ve tövbe ile yücelen kadın" olarak anlatılır. Pers şair Cami'nin (1414-1492) Yusuf u Züleyha mesnevisi bu kıssanın klasik aşk mistik yorumudur. 1876'da 166. sırayla zirvesine ulaşmıştır.

Arapça Zulayha sözcüğü, klasik Arap dilbilim geleneğinde "parlak, kaygan, güzel" anlamlarıyla bağdaştırılır; zalaka/yazliku (kaymak, parlamak) köküyle akrabalığı önerilir. Klasik tefsir ve siret geleneğinde Zulayha, başlangıçta Hz. Yusuf'a aşkıyla sınanan ama sonunda manevi yücelmeye eren kadın figürünün simgesidir. Yusuf u Züleyha edebi geleneği, Pers şair Firdevsi ve sonrasında Cami'nin (1414-1492) ünlü mesnevisi ile İslam edebiyatının köklü aşk mistik anlatılarından birine dönüşmüştür. -an eki Persçede "-li, -e ait" anlamı katan ekdir; Zelihan böylece "Züleyha-soylu, Züleyha'ya ait" çağrışımı taşır. Anadolu-Doğu kullanım geleneğinde Züleyha > Zelihan / Zelha / Zilan yan biçimleri yaygındır.