Zülküf

Zülküf, Arapça Dhū al-Kifl (ذو الكفل) — dhū (sahip-olan) ve al-kifl (pay, kefâlet, sorumluluk-üstlenmek; klasik tefsir geleneğinde iki-yan-yorum: (1) kefâlet-üstlenmiş, sorumluluk-bağışlamış; (2) iki-pay-sahibi, çift-mukafat-mertebeli) sözcüklerinin terkibinden kefâlet-üstlenen, sorumlu-peygamber anlamlarına gelir. Hz. Zülkifl peygamber Kur'an'da iki yerde adıyla zikredilen klasik İslamî peygamberler-zincirinin önemli figürü; Enbiyâ 21:85 Wa-Ismā'īla wa-Idrīsa wa-Dhā al-Kifli kullun min al-ṣābirīn ("İsmâ'îl, İdris ve Zülkifl — hepsi sabredenlerdendir") ve Sâd 38:48 Wa-dhkur Ismā'īla wa-l-Yasa'a wa-Dhā al-Kifli wa-kullun min al-akhyār ("İsmâ'îl, Elyesa' ve Zülkifl'i de an; hepsi en-hayırlılardandır") yerlerinde geçer. Klasik İslamî tefsir geleneği Hz. Zülkifl'in tarihsel-kimliği üzerine farklı yorumlar geliştirir: (1) bazı müfessirler Hz. Zülkifl'i Hz. İlyas peygamberle özdeşleştirir; (2) bazıları Beni-İsrâ'îl peygamberlerinden ayrı-bir figür olduğunu işler; (3) klasik halk-tasavvuf söyleminde Dhū al-Kifl adı kefâletini üstlenen, manevî-sorumluluk-mertebesi-sahibi yan-yorumlu söz-örgüsünde yerleşir. 121 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #434 sıradadır.

Arapça Dhū al-Kifl (ذو الكفل), iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: dhū ("sahip-olan; klasik Arap-onursal-sıfat formülünde sahip-olan-mertebesi yan-yorumlu söz-yapısı; Dhū al-Jalāl wa al-Ikrām — Celâl ve İkrâm-Sahibi, Dhū al-Qarnayn — İki-Boynuzlu/iki-asır-sahibi, Dhū al-Nūn — Balık-sahibi/Hz. Yûnus, Dhū al-Kifl — Kefâlet-Sahibi yan-örgüsü") ve al-kifl ("pay, kefâlet, sorumluluk-üstlenmek"; k-f-l kökünden — aynı kök-ailesinden al-kāfil (kefil; klasik İslamî fıkıh-jargonunun merkez kavramı), al-kafāla (kefâlet, garanti), kafala / yakfulu (kefil-oldu; Hz. Meryem'in mâbedde-büyütülmesi-bağlamında: fa-tabbalahā rabbuhā bi-qabūlin ḥasanin wa-anbatahā nabātan ḥasanan wa-kaffalahā Zakariyyā — Âl-i İmrân 3:37 — "Rabbi onu güzel-bir-kabul ile kabul-buyurdu, onu güzel-bir-bitki-gibi yetiştirdi ve Zekeriya'ya kefil-kıldı"; klasik İslamî sîret-edebiyatının merkez metni Hz. Meryem-Hz. Zekeriya kefâlet-kıssası), al-mukāfala (kefâlet-pratiği — yan-yorumlu yan-form), al-iktifāl (kefâlet-isteme, sorumluluğu-üstlenme — Form VIII)). Birleşim Dhū + al-Kifl = "Kefâlet-Sahibi, Sorumluluk-Üstlenen, çift-pay-mertebeli". Klasik İslamî tefsir geleneği Hz. Zülkifl'in tarihsel-kimliği üzerine üç-yan-yorumlu söz-örgüsü geliştirir: (1) Hz. Zülkifl'i Hz. İlyas peygamberle özdeşleştirme yorumu (bazı klasik müfessirler — Tabarî, İbn Kesîr); (2) Beni-İsrâ'îl peygamberlerinden ayrı-bir figür olduğunu işleme yorumu (Sa'lebî, Kisâ'î'nin Qiṣaṣ al-Anbiyā' eserlerinde); (3) klasik halk-tasavvuf söyleminde Dhū al-Kifl adı kefâletini üstlenen, manevî-sorumluluk-mertebesi-sahibi yan-yorumla yerleşir. al-Kifl sözcüğünün iki-anlam-yan-yorumu klasik tefsir-yorumlarının merkezindedir: (a) kefâlet-üstlenmiş — Hz. Zülkifl kavminin günahlarını-kefâlet-altına-aldığı; (b) iki-pay-sahibi — peygamberlik-mertebesinin iki-katı-mukafat. Klasik İslamî halk-tasavvuf söyleminde Hz. Zülkifl ūlū al-'azm (azim-sahibi-büyük-peygamberler) onursal-grubunun bir yan-üyesi şeklinde yer almaz, ancak al-akhyār (en-hayırlılar) onursal-grubunun (Sâd 38:48) merkez üyesidir. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Zülkifl / Zülküf yan-formlarında yerleşmiştir.