Atalay

Atalay, Türkçe compound: ata ("ata, dede, ecdâd; klasik halk-türkçesinin söz-merkezindeki söz-yapısı; Atatürk, atayurdu, atadan-kalma yan-form söz-örgüsü") ve alay ("namlı, ünlü, şöhretli; klasik halk-türkçesinde alay-açan, alay-konusu, alay-eden yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden atadan-namlı, ecdâdı-ünlü, soylu-şöhretli anlamlarına gelir. Klasik Türkçü compound söz-yapılarının söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı; TDK ünlü, namlı, şöhretli kimse manasında nitelendirir. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern erkek-adı türetimlerindendir; klasik Türkçü-soylu söz-yapısının söz-imgesi. Ata- başlangıçlı klasik Türkçü compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk-Altay söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Atatürk (Türk-atası — Mustafa Kemal'in 1934 onursal-soyadı), Ataman (ata-adam, Hetman yan-form söz-yapısı), Atak (cesur, atılgan), Atilla (klasik Türk-Hun hükümdarı yan-bağlamlı söz-yapısı), Atayurt (ata-yurdu) yan-örgüsü oluşmuştur. -lay/-lay bitişli klasik Türkçü compound söz-yapıları yan-örgüsünden Atalay, Tunalay, Aslay, Korkmaz-lay yan-formları yer alır. 99 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #391 sıradadır.

Türkçe Atalay, iki Eski Türkçe söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmış compound söz-yapısıdır: ata ("ata, dede, ecdâd; klasik halk-türkçesinin söz-merkezindeki söz-yapısı; Eski Türkçe ata — baba/dede yan-form söz-yapısı; aynı kök-ailesinden atayurdu — ata-yurdu, atadan-kalma — ecdâddan-miras yan-form söz-örgüsü; Atatürk — Türk-atası, Mustafa Kemal'in 1934 onursal-soyadı yan-form söz-yapısı; klasik Türkçü-Cumhuriyetçi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") ve alay ("namlı, ünlü, şöhretli; klasik halk-türkçesinde alay-açan, alay-konusu, alay-eden, alay-bağlanan yan-form söz-örgüsü; aynı kök-ailesinden alaylı — alaylı söz-yapısı, alaysı — alaysı söz-yapısı yan-bağlanır"). Klasik Türkçü compound söz-yapılarının söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı; TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu ünlü, namlı, şöhretli kimse manasında nitelendirir. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern erkek-adı türetimlerindendir; klasik Türkçü-soylu söz-yapısının söz-imgesi. Ata- başlangıçlı klasik Türkçü compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk-Altay söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Atatürk ("Türk-atası — Mustafa Kemal'in 1934 onursal-soyadı; Cumhuriyet'in onursal-yan-yorumlu söz-yapısının söz-merkezi"), Ataman ("ata-adam, Hetman yan-form söz-yapısı — klasik Kazak-Tatar Türk-Slav yan-form söz-yapısının söz-yansıması"), Atak ("cesur, atılgan; modern Türkçenin söz-yapısı"), Atilla ("klasik Türk-Hun hükümdarı (406-453) yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik Türk-Hun cengî-tarih söz-örgüsünün söz-merkezindeki figür"), Atayurt (ata-yurdu), Atayolu (ata-yolu), Atakan (ata-kan — soylu-kan), Atilla (klasik Türk-Hun yan-bağlamı), Atabek / Atabey ("ata-bey; klasik Selçuklu-Osmanlı dönemi Türk-İslam söz-örgüsünde sultan-eğitmenleri için kullanılan onursal-lakap") yan-örgüsü oluşmuştur. -lay/-lay bitişli klasik Türkçü compound söz-yapıları yan-örgüsünden Atalay ("ata-namlı; bu yan-form söz-yapısı"), Tunalay (Tuna-namlı), Aslay (asîl-namlı yan-form söz-yapısı), Songülay yan-formları yer alır. Atalay özellikle 1926'dan itibaren laik-Türkçü orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern erkek-adı oldu; klasik Türkçü-Cumhuriyetçi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. Klasik Türk halk-türkü-edebî söyleminde atalay-namlı-yiğit, atalay-soylu-asîl yan-form söz-yapıları yer aldı.