Bengü

Bengü, Öz-Türkçe bengü — sonu-olmayan, hep-kalıcı, sonsuz, ebedî anlamlarına gelir; klasik Köktürk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik Türk dil-tarihinde bengü söz-yapısı 8. yüzyıl Köktürk yazıtlarında (Orhun yazıtları, 732-735) söz-merkezi yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi: Bengü Taş ("sonsuz-taş, ebedî-yazı-taşı") — Bilge Kağan, Köl Tigin ve Tonyukuk yazıtlarının söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi; klasik Türk-Tengrici inanç-evrenindeki ölümsüzlük-mertebesi yan-bağlamı yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden menggü ("yan-form söz-yapısı; klasik Moğolca-Türkçe ortak söz-örgüsü; Cengiz Han'ın oğlu Möngke Han adı yan-bağlanır"), bengilik ("sonsuzluk; klasik halk-Türkçe söz-yapısı"), bengisu ("sonsuzluk-suyu; klasik halk-Türkçe-mit söz-yapısı; ölümsüzlük-suyu yan-bağlamı"), bengizan (yan-form söz-yapısı), bengisel (yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. 1934 Türk Dil Devrimi'nin söz-merkezindeki Öz-Türkçe yeniden-canlandırma akımının söz-imgesi; Cumhuriyet kuşağının laik-eğitimli ailelerinin sevdiği zarif modern kız adı oldu. 78 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #372 sıradadır.

Öz-Türkçe bengü (Eski-Türkçe meŋgü / bäŋgü), klasik Türk dil-tarihinin söz-merkezindeki söz-yapısı — sonu-olmayan, hep-kalıcı, sonsuz, ebedî, ölümsüz. Klasik Türk dil-tarihinde bengü söz-yapısı 8. yüzyıl Köktürk yazıtlarında (Orhun yazıtları, Bilge Kağan yazıtı 735, Köl Tigin yazıtı 732, Tonyukuk yazıtı 720 civarı) söz-merkezi yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi: Bengü Taş ("sonsuz-taş, ebedî-yazı-taşı") — söz-merkezi söz-yapısı klasik Türk-Tengrici inanç-evreninin söz-imgesi yan-bağlanır; klasik Türk-Tengrici inanç-evreninde Tengri-bengü (Tanrı-ebedî) yan-bağlamı klasik Türk-mit-evreninin söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden menggü ("yan-form söz-yapısı; klasik Moğolca-Türkçe ortak söz-örgüsü; Cengiz Han'ın oğlu Möngke Han (1209-1259, 4. Moğol Hânı) adı yan-bağlanır; klasik Moğol-Türk halk-soyluluk söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır"), bengilik ("sonsuzluk; klasik halk-Türkçe söz-yapısı"), bengisu ("sonsuzluk-suyu; klasik halk-Türkçe-mit söz-yapısı; ölümsüzlük-suyu yan-bağlamı; klasik Türk-Hint-Pers ortak halk-mit söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır"), bengizan (yan-form söz-yapısı), bengisel (yan-form söz-yapısı), bengilik-yurdu (klasik halk-Türkçe yan-form söz-yapısı; ölümsüzlük-yurdu yan-bağlamı) yan-örgüsü oluşur. Klasik Türk-mit-evreninde Bengisu (ölümsüzlük-suyu) söz-yapısı klasik Türk-İskender-romansının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır; İskender'in karanlıklar-ülkesinde-Bengisu-aradığı halk-mit söz-yapısı klasik Anadolu Türk halk-edebî söyleminin söz-imgesi yan-bağlanır (bk. İskender maddesi yan-form söz-örgüsü). Klasik 1934 Türk Dil Devrimi'nin söz-merkezindeki Öz-Türkçe yeniden-canlandırma akımının söz-merkezi söz-yapısı: Köktürk yazıtlarındaki söz-yapısının modern Cumhuriyet kuşağının söz-merkezindeki söz-imgeye-yansıyan söz-örgüsü yan-bağlanır; klasik halk-Cumhuriyet söz-örgüsünde bengü-yurt (sonsuz-yurt — vatan-yan-yansıması), bengü-türk (ebedî-Türk — millet-yan-yansıması), bengü-tarih (ebedî-tarih — söz-örgüsü-yan-yansıması) yan-form söz-yapıları klasik Cumhuriyet-Öz-Türkçe halk-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Bengü-yârın-yumuşak-yan-yan-ebediyeti, Bengü-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Bengü-yârın-Türk-yan-yan-zarafeti yan-form söz-yapıları yer aldı. Bengü özellikle 1937'den itibaren Cumhuriyet kuşağının laik-eğitimli ailelerinin sevdiği zarif modern Öz-Türkçe kız adı oldu. Türkçeye Türk Dil Devrimi'nin Öz-Türkçe söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı yan-bağlanır.