Ezel

Ezel, Arapça al-azal (الأزل) — başlangıcı-olmayan, öncesizlik, ezelden-ebede-yan-yapı, klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Başlangıcı, öncesi olmayan geçmiş zaman, öncesizlik manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-azalī (ezelî, klasik halk-tasavvuf söz-yapısı), al-Abad (ebed-yan-yapı; al-azal-al-abad çift-söz-yapısı yan-bağlanır), al-azaliyya (ezeliyet — yan-form söz-yapısı), al-Qadīm (Kadîm — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından yan-bağlanır) yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî kelâm-jargonunda al-azal-al-abad (ezel-ebed çifti) — Allah'ın al-Awwal-al-Ākhir (İlk-Son; Hadid 57:3 Huwa al-Awwalu wa al-Ākhiru wa al-Ẓāhiru wa al-Bāṭin; bk. Zahir maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada) sıfatlarının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Ezelî-aşk (klasik halk-tasavvuf söz-yapısı; Bezm-i Elest — "Alastu bi-rabbikum" söz-merkezindeki ezel-bezmi yan-bağlamı; A'râf 7:172 Wa-idh akhadha rabbuka min banī Ādama min ẓuhūrihim dhurriyyatahum wa-ashhadahum 'alā anfusihim alastu bi-rabbikum qālū balā shahidnā yan-bağlamı yan-bağlanır), ezelî-yan-yapı, ezelden-takdir yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır. 96 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #339 sıradadır.

Arapça al-azal (الأزل), klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı — başlangıcı-olmayan, öncesizlik, ezelden-ebede-yan-yapı, klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı. Aynı kök-ailesinden al-azalī (ezelî), al-Abad (ebed-yan-yapı; al-azal-al-abad çift-söz-yapısı yan-bağlanır), al-azaliyya (ezeliyet — yan-form söz-yapısı), al-Qadīm (Kadîm; klasik halk-Sünni-Mâturidî kelâm söz-yapısı — Allah'ın al-Qadīm bi-l-dhāt sıfatı yan-bağlanır), Bezm-i Elest (klasik halk-tasavvuf-jargonu — A'râf 7:172 yan-bağlamı yan-bağlanır), Ezelî-aşk yan-örgüsü oluşur. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Başlangıcı, öncesi olmayan geçmiş zaman, öncesizlik manasında nitelendirir. Klasik İslamî kelâm-jargonunda al-azal-al-abad (ezel-ebed çifti) — Allah'ın al-Awwal-al-Ākhir (İlk-Son; Hadid 57:3 Huwa al-Awwalu wa al-Ākhiru wa al-Ẓāhiru wa al-Bāṭinu wa-Huwa bi-kulli shay'in 'Alīm; bk. Zahir maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada) sıfatlarının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır; klasik halk-Sünni-Mâturidî kelâm-jargonunda al-Qadīm bi-l-dhāt (Zât-i-Kadîm) ve al-Bāqī bi-l-dhāt (Zât-i-Bâkî) yan-form söz-yapıları yan-bağlanır. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Bezm-i Elest (klasik halk-tasavvuf-jargonu — al-Mīthāq — Mîsâk söz-yapısı; A'râf 7:172 Wa-idh akhadha rabbuka min banī Ādama min ẓuhūrihim dhurriyyatahum wa-ashhadahum 'alā anfusihim alastu bi-rabbikum qālū balā shahidnā — "Rabbin Âdem-oğullarının sırtlarından soylarını çıkardığında onlara 'Ben sizin Rabbiniz değil miyim?' diye sordu; 'Evet, şâhidiz' dediler" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî Mîsâk doktrininin söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), Ezelî-aşk (Allah-ezelî-aşkı yan-yan-yansıyan; klasik halk-tasavvuf söz-yapısı — Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin Mesnevî-eserinin söz-merkezindeki söz-yapı yan-bağlanır), Bezm-i Elest-Ney-yan-yapı (Mesnevî'nin açılış-yan-yapısı; Bishnaw az nay chūn ḥikāyat mīkunad / Az judā'īhā shikāyat mīkunad — "Dinle neyden, hikâye-eder; ayrılıklardan-şikâyet-eder" yan-bağlamlı söz-yapısı), ezelî-yan-yapı, ezelden-takdir, al-azal-al-abad yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390; bk. Hafız maddesi yan-form söz-örgüsü), Sa'dī Şîrâzî, Câmî, Mevlânâ, Şeyh Galib gibi büyük şâirler-pîrler azal-i ‛aşk (ezelî-aşk), azal-i ‛ahd (ezelî-ahd), azal-i Ḥaqq (Hak-ezeli) yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Ezel yan-formunda yerleşmiştir. Ezel özellikle 1929'dan itibaren laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern unisex söz-yapısı oldu (klasik halk-Cumhuriyet-tasavvuf-yan-yansıyan söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır).