Beyazıt

Beyazıt, Arapça Bāyazīd (بايزيد) — Abā Yazīd (Yezîd'in babası) compound söz-yapısının halk-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-formu; klasik İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Yezit'in babası; çeşitli dönemlerde yaşamış Osmanlı şehzadelerinin onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi manasında nitelendirir. En bilinen taşıyıcılarından Sultan I. Bâyezîd (Yıldırım Bâyezîd, saltanat 1389-1402 — klasik Osmanlı pâdişâh-onursal söz-yapısının söz-merkezi figürü; Ankara-Savaşı 1402'de Timur'a yenildi), Sultan II. Bâyezîd (saltanat 1481-1512 — Velî-pâdişâh-onursal söz-yapısı), Bayezid-i Bistâmî (Tayfur ibn 'Îsâ, öl. 874 — klasik Sünni-tasavvuf-pîri; bk. Tayfur maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Bistâmî-yolu söz-merkezi pîri yan-bağlanır). Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde Bayezid-i Bistâmî ("Allāhumma kayfa al-ṭarīqu ilayka" — "Allah'ım, sana giden yol nasıldır" söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır) klasik halk-tasavvuf söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. 104 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #382 sıradadır.

Arapça Bāyazīd (بايزيد), Abā Yazīd ("Yezîd'in babası") compound söz-yapısının halk-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-formu; klasik halk-Arap Abū-X — "X'in babası" onursal-yan-form söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır (klasik halk-Arap söz-örgüsünde Abū Bakr, Abū Ṭālib, Abū Hurayra, Abū Yazīd yan-örgüsü; bk. Ebubekir, Ebû Ṭālib — Hz. Ali'nin babası — Abdulmuttalip maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). Pers söz-örgüsünde Bā — bā/bē (eril yan-yumuşak yan-form söz-yapısı), yazīd — Yezîd (Arapça yan-form söz-yapısı) söz-yapılarının söz-yansımasıyla Bāyazīd yan-form söz-yapısı yan-bağlanır. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Yezit'in babası; çeşitli dönemlerde yaşamış Osmanlı şehzadelerinin onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi manasında nitelendirir. Klasik İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır. En bilinen taşıyıcıları: (1) Sultan I. Bâyezîd (Yıldırım Bâyezîd, saltanat 1389-1402) — klasik Osmanlı pâdişâh-onursal söz-yapısının söz-merkezi figürü; Yıldırım lakabıyla anılan, askerî-yıldırım-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; klasik Osmanlı tarih-söz-örgüsünde Niğbolu Savaşı (1396 — Haçlı-Sırp-Macar yan-bağlamı), Ankara-Savaşı (1402 — Timur-Lenk'e yenilgi yan-bağlamı yan-bağlanır), Bursa tahta-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; (2) Sultan II. Bâyezîd (Velî, saltanat 1481-1512) — klasik Osmanlı Velî-pâdişâh-onursal söz-yapısının söz-merkezi figürü; klasik halk-Osmanlı söz-örgüsünde takvâ-onursal pâdişâh yan-bağlanır; Şeyh Vefâ-yan-bağlamı (bk. Vefa maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Şeyh Vefâ Muṣliḥuddīn Mūsā ibn Aḥmad al-Vafā'ī öl. 1491, Sultan II. Bâyezîd döneminin halk-tasavvuf-pîri yan-bağlamı), İstanbul-Bayezid Câmii yan-form söz-yapısı (1505) yan-bağlanır; (3) Sultan III. Bâyezîd ve Sultan IV. Bâyezîd (Osmanlı şehzâde-yan-yapı söz-yapıları yan-bağlanır); (4) Bayezid-i Bistâmî (Abū Yazīd Ṭayfūr ibn 'Īsā al-Bisṭāmī, öl. 874, Bistâm) — klasik Sünni-tasavvuf-pîrlerinin söz-merkezindeki söz-imge; Bistâmî-yolu söz-merkezi pîri yan-bağlanır (bk. Tayfur maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Tayfur Bayezid-i Bistâmî asıl-adı yan-bağlamı; Sayyid al-Ṭā'ifa — Cüneyd-i Bağdâdî'nin onursal-yan-form söz-yapısı yan-bağlanır); klasik halk-tasavvuf söz-örgüsünde Subḥānī mā a'ẓama sha'nī ("Beni-tesbîh, ne büyüktür şânım" — shaṭḥ-yan-yapı söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır), al-fanā' fī'llāh (Allah'ta-fenâ-bulma) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde Bayezid-i Bistâmî al-Sukr (sarhoşluk-yan-yapı; klasik tasavvuf-tecellî söz-yapısı) doktrininin söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; al-Ṣaḥw (uyanıklık-yan-yapı) doktrini ise Cüneyd-i Bağdâdî'nin söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde İstanbul-Bayezid-Semti, Bayezid-Câmii, Bayezid-Meydanı yan-form söz-yapıları klasik halk-İstanbul-Osmanlı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Bâyezîd / Beyâzıt / Beyazıt* yan-formlarında yerleşmiştir.