Vefa

Vefa, Arapça wafā' (وفاء) — w-f-y (sözünde-durmak, tamam-yapmak, ahd-yerine-getirmek) kökünden — sözünde-durma, dostluğu-sürdürme, ahde-bağlılık, sadâkat anlamlarına gelir. Kur'an-ı Kerîm'de söz-yapısı awfū / yūfūn / al-mūfūn fiil-yan-formlarıyla çok yerde geçer; söz-merkezi söz-yapısı: Mâide 5:1 Yā ayyuhā lladhīna āmanū awfū bi-l-'uqūd — "Ey iman-edenler! Sözleşmelerinizi/ahidlerinizi yerine getirin" — klasik İslamî ahde-vefâ doktrininin söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden al-Wafiyy (vefâ-sahibi-yan-form söz-yapısı), al-mu'tafī (yan-form söz-yapısı), al-īfā' (vefâ-etme), al-mawfūr (tam, eksiksiz; bk. Mevfure yan-form söz-yapısı), al-Wāfī ("vefâ-sahibi" — yan-form söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf söz-yapısının söz-imgesi), insan 76:7 Yūfūna bi-l-nadhri — yan-bağlamlı söz-yapısı; bk. Nezir maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî söz-örgüsünde al-wafā' bi-l-'ahd (ahde-vefâ) — klasik İslamî onursal-yan-yapı doktrininin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde Vefâ Semti (İstanbul-Fâtih Vefâ-Semti; klasik Osmanlı halk-İstanbul söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır), Vefâ-yârın-onursal söz-örgüsü, Vefâ-Bozası* (klasik İstanbul halk-yan-yapı söz-yapısı) yan-form söz-yapıları yan-bağlanır. 103 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #392 sıradadır.

Arapça wafā' (وفاء), w-f-y ("sözünde-durmak, tamam-yapmak, ahd-yerine-getirmek; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde w-f-y kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Wafiyy — vefâ-sahibi, al-Wāfī — yan-form söz-yapısı, al-mūfūn — vefâ-edenler-çoğul, al-īfā' — vefâ-etme, al-mawfūr — tam-eksiksiz; bk. Mevfure yan-form söz-yapısı, al-tawfiyya — yan-form söz-yapısı, al-mustawfī — yan-form söz-yapısı, al-istifā' — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünün III. babından mastar-formu — sözünde-durma, dostluğu-sürdürme, ahde-bağlılık, sadâkat, eksiksiz-yerine-getirme. Kur'an-ı Kerîm'de doğrudan wafā' mastar-formu nadiren, ancak fiil-yan-formları (awfū, yūfūn, ūfū, ūfī, awfā, awfīta, mūfūn) çok yerde geçer; söz-merkezi söz-yapıları: (1) Mâide 5:1 Yā ayyuhā lladhīna āmanū awfū bi-l-'uqūd — "Ey iman-edenler! Sözleşmelerinizi/ahidlerinizi yerine getirin" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî ahde-vefâ doktrininin söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi (Mâide-Sûresi'nin açılış-âyeti — bu yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır); (2) İsrâ 17:34 Wa-awfū bi-l-'ahd inna al-'ahda kāna mas'ūlā — "Ahdi yerine getirin; çünkü ahidden sorulacaktır" yan-bağlamlı söz-yapısı; (3) Bakara 2:177 Wa al-mūfūna bi-'ahdihim idhā 'āhadū — "Söz verdiklerinde ahidlerine vefâ-edenler" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî al-Birr (iyilik-onursal söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi); (4) Ra'd 13:20 Alladhīna yūfūna bi-'ahdi'llāhi wa-lā yanquḍūna al-mīthāq — "Allah'ın ahidlerine vefâ-edenler ve mîsâkı bozmayanlar" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî mü'min-onursal söz-yapısının söz-imgesi; (5) İnsan 76:7 Yūfūna bi-l-nadhri wa-yakhāfūna yawman kāna sharruhu mustaṭīrā — "Adaklarına vefâ-ederler ve şerri yayılan bir günden korkarlar" yan-bağlamlı söz-yapısı (bk. Nezir maddesi yan-form söz-örgüsü); (6) Saff 61:14 Yā ayyuhā lladhīna āmanū kūnū anṣāra'llāh — yan-bağlamlı söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik İslamî söz-örgüsünde al-wafā' bi-l-'ahd (ahde-vefâ) — klasik İslamî onursal-yan-yapı doktrininin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır; klasik Sünni-tasavvuf söz-örgüsünde Wafā — Şâzelî-tarîkatına bağlı klasik halk-tasavvuf-yolu-yan-yapı (Şeyh 'Alī ibn Wafā 1357-1404 — klasik Mısır-tasavvuf-pîri yan-bağlamı). Klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde Vefâ Semti (İstanbul-Fâtih Vefâ-Semti; klasik Osmanlı halk-İstanbul söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır) — Şeyh Vefâ Muṣliḥuddīn Mūsā ibn Aḥmad al-Vafā'ī (öl. 1491) klasik Osmanlı halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; Sultan II. Bâyezid (1481-1512) döneminin klasik halk-tasavvuf-pîri yan-bağlanır. Klasik halk-Anadolu söz-örgüsünde Vefâ-Bozası (klasik İstanbul-Vefâ-semti söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır), Vefâ-spor (klasik halk-İstanbul-yan-yapı söz-yapısı) yan-form söz-yapıları klasik halk-İstanbul-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Vefâ / Vefa yan-formunda yerleşmiştir.