Cumaali

Cumaali, Türk-Arap compound: Cuma (Arapça al-jum'a الجمعة — "Cuma günü, haftanın toplanma-cemaat günü; klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; bk. Cuma maddesi yan-form söz-örgüsü Cuma 62:9 yan-bağlamı") ve Ali (Arapça 'Alī علي — "yüce, ulu; al-'Alī — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından; Hz. 'Alī ibn Ebî Tâlib (599-661, dördüncü halife) onursal-yan-form söz-yapısı yan-bağlanır; bk. Ali maddesi yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden Cuma-günü-doğan-Ali, klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki onursal-yan-form söz-yapısı anlamlarına gelir. Klasik halk-İslamî söz-örgüsünde Cuma-günü-doğan yan-bağlamı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır (klasik halk-Sünni söz-örgüsünde Cuma-günü doğan-bebeğe-onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır). 120 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #449 sıradadır.

Türk-Arap compound Cumaali, iki Arapça söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: Cuma (Arapça al-jum'a الجمعة — "Cuma günü, haftanın toplanma-cemaat günü; klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde j-m-' kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-jam' — toplanma, al-jamā'a — cemâat, al-Jum'a — Cuma-Sûresi adı (Sûre 62; bk. Cuma maddesi yan-form söz-örgüsü Cuma 62:9 yawmu al-jum'a yan-bağlamı kök-aile-detayı orada), al-Jāmi' — câmi-yan-yapı, al-mujam'i' — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") ve Ali (Arapça 'Alī علي — "yüce, ulu; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde '-l-w/'-l-y kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-'Alī — Yüce; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından, al-A'lā — En-Yüce; Iqra' 87:1 Sabbiḥ-isma rabbika al-A'lā yan-bağlamı, al-Mut'al — pek-yüce, al-'Aliyy al-'Aẓīm — Yüce-Büyük; Bakara 2:255 Wa-huwa al-'Aliyyu al-'Aẓīm yan-bağlamı; bk. Alaeddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — 'Alā' al-Dīn compound theofor söz-yapısı yan-bağlanır, Hz. 'Alī ibn Ebî Tâlib — dördüncü halife yan-bağlamı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Ali, Turabi maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim Cuma-'Alī = "Cuma-günü-doğan-Ali, klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki onursal-yan-form söz-yapısı". Klasik halk-İslamî söz-örgüsünde Cuma-günü-doğan yan-bağlamı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır (klasik halk-Sünni söz-örgüsünde Cuma-günü doğan-bebeğe-onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-Sünni söz-örgüsünde al-jum'a sayyidu al-ayyām — Cuma günler-sultanı yan-bağlamı söz-yapısı yan-bağlanır). Klasik halk-Anadolu Alevî-Bektaşî söz-örgüsünde Hz. 'Alī ibn Ebî Tâlib'in (599-661; bk. Turabi, Kamber, Zülfikar, Zülfükar maddeleri yan-form söz-örgüsü) onursal-yan-yansıyan söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-Türk-İslam söz-yapısının söz-merkezindeki Cumaali compound yan-form söz-yapısı klasik halk-onursal söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Ali- / -ali compound söz-yapıları klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Mehmetali (bk. Mehmetali yan-form söz-yapısı), Cumaali (bu yan-form söz-yapısı), Alihan (Ali-han), Ali-Rıza (Ali-Rızâ; bk. Alirıza maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Cumaali-yârın-Cuma-yan-yan-yansıyan-onursalı, Cumaali-yârın-Hz. Ali-yan-yan-yansıyan-asîlliği yan-form söz-yapıları yer aldı. Cumaali özellikle 1905'ten itibaren dindar-eğitimli Anadolu Türk-İslam ailelerinin sevdiği klasik onursal-yan-yapı erkek adı oldu.