Elmas

Elmas, değerli süs taşlarının en serti ve en parlağı olan elmasın adıdır; Türkçede hem maden adı hem de değer ve asalet temalı bir kız adı olarak yerleşmiştir. Sözcük Türkçeye Arapça ve Farsçadaki almas biçiminden geçmiştir; kökü çok eskidir, Akadcada parlak, değerli bir metalin adına dayanır. Batı dillerindeki diamond ise Yunanca adamas'tan (kırılamaz) gelir ve ayrı bir yoldan yürümüştür. Doğanın en sert maddesi (Mohs ölçeğinde 10) olan elmas, ada kıymet ve dayanıklılık dileği katar. TÜİK kayıtlarında Elmas ismine ilk olarak 1850 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1861 yılında 42. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 351. sırayla listelenmektedir.

Elmas, Arapça ve Farsçada bu değerli taşın adı olan almas sözcüğünden gelir. Sözcük Orta Farsçada "en sert metal" anlamında almas olarak geçer; daha da eskiye, Akadcada parlak ve değerli bir metalin adı olan elmeşu sözcüğüne uzanır. Türkçeye Arapça-Farsça yoluyla, Osmanlı döneminde elmas biçimiyle yerleşti; Azerice almaz, Kürtçe konuşulan bölgelerdeki Almast ve Elmast biçimleri de aynı sözcükten gelir. Batı dillerindeki diamant ve diamond ise ayrı bir yoldan yürümüştür: Eski Yunanca adamas, olumsuzluk eki a- ile "yenmek, kırmak" anlamındaki damao fiilinden kurulur ve "yenilemez, kırılamaz" demektir; Latinceye adamas, oradan diamas biçiminde geçmiştir. Sesçe benzeseler de elmas ile adamas ayrı köklerden gelir. Doğanın en sert maddesi olması (Mohs sertlik ölçeğinde 10) ve saf karbonun kristal yapısından gelen parlaklığı, Türk halk edebiyatındaki "elmas gibi parlak", "elmas gibi sağlam" benzetmelerinin kaynağıdır. Ad olarak Elmas; Mercan, İnci, Beril ve Yakut'la birlikte değerli taş adlarının arasında yerini alır.