Feleknaz

Feleknaz, Pers compound: felek (Arapça al-falak الفلك — "gökyüzü, yörünge; klasik Kur'anî kozmolojik söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; bk. Felek maddesi yan-form söz-örgüsü Yâsîn 36:40 yan-bağlamı kullun fī falakin yasbaḥūn") ve nâz (Pers nāz — "naz, eda, işve, zarafet; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; bk. İsminaz, Gülnaz, Şehnaz, Binnaz, Sehernaz, Selvinaz maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden felek-nazlı, gök-yan-yansıyan-zarafet, kozmik-yan-zarafet, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde falak-i nāz (nâz-feleği), falak-i sevdâ (sevdâ-feleği), falak-i bî-vefâ (vefâsız-felek) yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır. -naz sonekli klasik Pers-Türk compound söz-yapıları halk-zarafet kız-adlandırma kategorisinin söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; bk. ilgili maddeler yan-form söz-örgüsü detayı orada. Feleknaz özellikle 1877'den itibaren Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu. 148 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #404 sıradadır.

Pers compound Feleknâz, iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: felek (Arapça al-falak الفلك — "gökyüzü, yörünge; klasik Kur'anî kozmolojik söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-falaq — şafak; klasik İslamî Felak-Sûresi söz-yapısı, al-fulk — gemi-yan-yapı söz-yapısı; klasik halk-İslam Hz. Nuh-tufan-gemi söz-yapısı yan-bağlanır, al-falak al-dawwār — dönen-felek; klasik halk-İslamî kozmoloji söz-yapısı, al-falak al-aṭlas — atlas-felek yan-örgüsü; bk. Felek maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Yâsîn 36:40 Lā al-shamsu yanbaghī lahā an tudrika al-qamara wa-lā al-laylu sābiqu al-nahār wa-kullun fī falakin yasbaḥūn yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır") ve nâz (Pers nāz — "naz, eda, işve, zarafet; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; aynı kök-ailesinden nāz-perver, nāz-perdâz, nāz-bāz, nāzanīn yan-örgüsü; bk. İsminaz, Gülnaz, Şehnaz, Binnaz, Sehernaz, Selvinaz maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim Felek-Nāz = "felek-nazlı, gök-yan-yansıyan-zarafet, kozmik-yan-zarafet, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı". Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), Nizâmî Gencevî (1141-1209) gibi büyük şâirler-pîrler falak-i nāz (nâz-feleği), falak-i sevdâ (sevdâ-feleği), falak-i bî-vefâ (vefâsız-felek), falak-zede (felek-vurgun), falak-zār (felek-bahçesi), gardūn-i çarḫ (çark-feleği), çarḫ-i Felek yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. -naz sonekli klasik Pers-Türk compound söz-yapıları halk-zarafet kız-adlandırma kategorisinin söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz (gül-nâz), Ayşenaz (Ayşe-nâz), Şehnaz (şâh-nâz), Binnaz (bin-nâz), İsminaz (isim-nâz), Selvinaz (selvi-nâz), Mihrinaz (Mihr-i-Nâz), Sehernaz (seher-nâz; bk. Sehernaz maddesi yan-form söz-örgüsü), Feleknâz (felek-nâz; bu yan-form söz-yapısı), Saraynaz (Saray-nâz) yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Feleknâz-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Feleknâz-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Feleknâz-yârın-kozmik-yan-yan-cemâli yan-form söz-yapıları yer aldı. Feleknaz özellikle 1877'den itibaren Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu.