Hurinaz

Hurinaz, Pers-Arap compound: hūr (Arapça — "cennet-yan-yapı huri söz-merkezi söz-yapısı") ve nāz (Pers — "naz, edâ, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden huri-nazlı, cennet-nazı, klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-Ḥūr (klasik halk-Kur'an söz-merkezi söz-yapısı; Vâkı'a 56:22 wa-ḥūrun 'īn — iri-gözlü hûriler yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; Rahmân 55:72, Duhân 44:54, Tûr 52:20 yan-bağlamı yan-bağlanır), al-aḥwar (siyah-gözlü), Huri (yan-form söz-yapısı; bk. Huriye maddesi yan-form söz-örgüsü), Huriye (yan-form söz-yapısı), Şehnaz (yan-form söz-yapısı; bk. Sehernaz, Sehrinaz, Perinaz, Mihrinaz maddeleri yan-form söz-örgüsü), Mihrinaz (yan-form söz-yapısı), Gülnaz yan-örgüsü oluşur. Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde hūr-i 'īn — cennet-hûrileri söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik Pers divan-şiir-jargonunda Hâfız Şîrâzî, Sa'dī, Câmî, Mevlânâ söz-merkezi söz-imgeleri yan-bağlanır; bk. Hafız, Gazel, Celaleddin maddeleri yan-form söz-örgüsü). 103 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #423 sıradadır.

Pers-Arap compound Hurinaz, iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: hūr (Arapça — "cennet-yan-yapı huri söz-merkezi söz-yapısı; klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde ḥ-w-r kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Ḥūr — klasik halk-Kur'an söz-merkezi söz-yapısı; Vâkı'a 56:22 wa-ḥūrun 'īn yan-bağlamı, al-aḥwar — siyah-gözlü, al-ḥawārī — yardımcı/havâri; klasik halk-Sahabe-Hz. 'Îsâ söz-merkezi yan-bağlamı, Huri, Huriye yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Huriye maddesi yan-form söz-örgüsü") ve nāz (Pers — "naz, edâ; klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden Şehnaz, Mihrinaz, Gülnaz, Şirinnaz, Sehernaz, Sehrinaz, Perinaz, Hurinaz yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Sehernaz, Sehrinaz, Perinaz, Mihrinaz maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının birleşmesiyle oluşmuştur. Birleşim Hūr+Nāz = "huri-nazlı, cennet-nazı, klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı". Kur'ânî yan-bağlam Vâkı'a Sûresi 56:22'de söz-merkezindedir — wa-ḥūrun 'īn ka-amthāli al-lu'lu' al-maknūn ("İri-gözlü hûriler. Sedeflerinde saklanan inciler gibi") söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; aynı kök-ailesinden Rahmân 55:72 ḥūrun maqṣūrātun fī al-khiyām ("Çadırlarda korunmuş hûriler"), Duhân 44:54 wa-zawwajnāhum bi-ḥūrin 'īn, Tûr 52:20 wa-zawwajnāhum bi-ḥūrin 'īn söz-merkezi yan-yapı söz-yapısının söz-imgeleri yan-bağlanır. Klasik halk-Tafsîr söz-örgüsünde (Tabarī, Razī, Beydâvî, İbn Kesîr) al-Ḥūr — cennet-hûrileri söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; aḥwar (siyah-gözlü) ve bayāḍ al-'ayn (göz-akı) yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde hūr-i 'īn — cennet-hûrileri söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (Hâfız Şîrâzî, Sa'dī, Câmî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hūr-i 'īn yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Hafız, Gazel, Celaleddin maddeleri yan-form söz-örgüsü). Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Hūr-Nāz / Hûr-Nâz / Hurinaz yan-formunda yerleşmiştir; özellikle Doğu-Anadolu, Güneydoğu-Anadolu (Mardin-Şanlıurfa-Diyarbakır-Adıyaman) muhafazakâr ailelerinin sevdiği klasik İslami kız adı oldu.