Fesih

Fesih, Arapça Faṣīḥ (فصيح) — f-ṣ-ḥ (belâgat-sahibi-olmak; söz-açıklığı-göstermek; aydınlık-konuşmak) kökünün fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa formu — fasih, belâgat-sahibi, açık-aydınlık-konuşan, dilbilgisi-derin anlamlarına gelir. TDK'da yer alan geniş, açık, aydınlık yan-anlamı söz-açıklığı yan-yorumundan gelir. Aynı kökten al-faṣāḥa ("belâgat, söz-açıklığı; klasik Arap-edebiyat-bilim disiplininin temel-kavramı; al-balāgha wa al-faṣāḥa — belâgat-edebiyatın iki-temel-disiplini"), al-fuṣaḥā' (belâgat-sahipleri — çoğul-form), al-Mufaṣṣaḥ (apaçık), al-faṣīla (kabile, soy-kök; aynı kök yan-yorum), al-Fātiḥa ("açma — yan-yorum yakın söz-formu, ayrı-yan-yorumlu; Fâtiha Suresi 1'in adı"), Faṣīḥ al-Lisān (klasik onursal-sıfat — fasih-konuşan), Yā Faṣīḥ (klasik halk-edebî söz-örgüsü) türetilmiştir. Klasik Arap-Pers-Türk edebî-belâgat söyleminde al-faṣāḥa tartışmasız erdem; klasik Arap belâgat-eserlerinin (al-Jurjānī'nin Asrār al-Balāgha, Dalā'il al-I'jāz) merkez kavramıdır. Klasik dindar-eğitimli Türk-İslam ailelerinin sevdiği zarif erkek-adıdır; 96 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #436 sıradadır.

Arapça Faṣīḥ (فصيح), f-ṣ-ḥ ("belâgat-sahibi-olmak; söz-açıklığı-göstermek; aydınlık-konuşmak; dilini-temiz-tutmak") kökünün fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa formudur — fasih, belâgat-sahibi, açık-aydınlık-konuşan, dilbilgisi-derin. TDK'da yer alan geniş, açık, aydınlık yan-anlamı söz-açıklığı yan-yorumundan gelir; klasik Arap dilbilim-jargonunda fasih sözcüğü hem kişi-belâgat-derecesi hem söz-açıklığı yan-yorumla yan-örgü oluşturur. Aynı kök-ailesinden al-faṣāḥa ("belâgat, söz-açıklığı; klasik Arap-edebiyat-bilim disiplininin temel-kavramı; al-balāgha wa al-faṣāḥa — belâgat-edebiyatın iki-temel-disiplini"; al-faṣāḥa — söz-açıklığı kelime-kullanımı, al-balāgha — söz-derinliği-yapısal-belâgat), al-fuṣaḥā' ("belâgat-sahipleri — çoğul-form; klasik Arap-edebî söz-örgüsünün onursal-grubu"), al-Mufaṣṣaḥ (apaçık), al-faṣīla ("kabile, soy-kök; aynı kök yan-yorum; klasik Arap-soy-örgüsünün söz-yapısı"), al-Fāṣilūn (yan-form yan-yorum), al-faṣl ("ayrılık, ayırma; klasik İslamî kelâm-jargonunda yawm al-faṣl — ayırma-günü, kıyâmet-günü için onursal-sıfat — Mürselât 77:13, Naba' 78:17"), Faṣīḥ al-Lisān ("fasih-dilli; klasik onursal-sıfat"; Hz. Peygamber için afṣaḥ al-'arab — Arapların-en-fasihi onursal-lakap, klasik nâ't-edebî söyleminde Hz. Peygamber'in dilinin-belâgat-derecesinin onursal-yan-yorumu), al-iftiṣāḥ (belâgat-pratiği), Yā Faṣīḥ (klasik halk-edebî söz-örgüsü). Klasik Arap-Pers-Türk edebî-belâgat söyleminde al-faṣāḥa tartışmasız erdem; klasik Arap belâgat-eserlerinin (al-Jurjānī'nin Asrār al-Balāgha ve Dalā'il al-I'jāz — 11. yüzyıl Pers-Arap belâgat-eserleri; al-Sakkākī'nin Miftāḥ al-'Ulūm; al-Qazwīnī'nin Talkhīṣ al-Miftāḥ) merkez kavramıdır. Klasik İslamî i'jāz al-Qur'ān (Kur'an'ın-mucizevî-belâgati) doktrini al-faṣāḥa wa al-balāgha iki-temel disiplini-kullanarak Kur'an'ın dilinin-üstünlüğünü-açıklar; klasik İslamî kelâm-edebiyat geleneğinin temel-doktrini. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Fasih / Fesih yan-formlarında yerleşmiştir.