Fuzuli ismi “Faziletli; ayrıca fazlalık, haddini aşan — şairin çift anlamlı mahlası” anlamına gelir. Türkiye'de daha az bilinen, özgün bir isimdir (TÜİK 1978: #547).
Deneyin
Fuzuli İsminin Anlamı ve Kökeni
Fuzuli, Arapça kökenli çift anlamlı bir erkek adıdır: hem 'faziletli, erdemli, üstünlük ehli' hem de 'fazlalık, haddini aşan' demektir. Ad, Türk divan şiirinin 16. yüzyıldaki zirvesi sayılan şair Mehmed b. Süleyman Fuzûlî'nin (öl. 1556) mahlasıdır. Fuzûlî, Farsça divanının önsözünde, önce seçtiği mahlasların başkalarınca da kullanıldığını görünce kimsenin almayacağını düşündüğü bu adı seçtiğini anlatır. Kendini küçük gösteren bu seçim, tevazu ile üstünlüğü tek sözcükte buluşturur. TÜİK kayıtlarında Fuzuli ismine ilk olarak 1932 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1932 yılında 346. sırayla zirvesine çıkmıştır. En son 1978 yılı verilerinde 547. sırayla görülmüştür.
Fuzuli adının iki anlamı da Arapçada tek bir köke dayanır: 'artmak, üstün olmak' anlamındaki bu kök hem erdemi hem fazlalığı anlatır. Kökten gelen fazl, fazilet, erdem, üstünlük demektir; aynı aileden mufazzal (üstün kılınmış, tercih edilmiş) ve fazilet (erdem, mertebe) sözcükleri gelir, Türkçedeki 'fazla' da bu köktendir. Fazl'ın çoğulu olan fuzûl ise hem 'erdemler' hem de 'artanlar, gereksiz şeyler' demektir; sözcüğe 'gereksiz, boşa yapılan, haddini aşan' anlamını veren budur. Türkçede 'fuzuli yere' deyiminde yaşayan anlam bu ikinci yüzdür. Sona eklenen -î ile ad hem 'faziletler sahibi' hem 'fazlalığa ait' diye okunabilir; şairin mahlasındaki ince oyun buradan gelir.
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Bu ay çok bakılan erkek isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Fuzuli İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
İsimler kişiliği tayin etmez; yine de her ad, hem anlamı hem de taşıdığı tarih yüzünden belli özellikleri akla getirir. Fuzuli deyince öne çıkan iki özellik:
Bilgelik
İsmin ilk akla getirdiği şey bilgelik: soğukkanlı, meraklı ve öğrenmeye açık bir zihin. Çevresindekilerin akıl danışmak için gittiği kişiyi tarif eder.
Hayal Gücü
Herkesin baktığı yere başka türlü bakan, aklındakini bir şeye dönüştüren bir tavır — bu ismin taşıdığı nitelik hayal gücü. Boş hayal değil, kurma isteği.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Şair Fuzuli'nin Türk Divan edebiyatındaki zirve konumu ismin edebî saygınlığının temelini oluşturdu. Ad kayıtlara 1932'de 346. sırayla girdi; bu, bugüne dek gördüğü en iyi sıradır. Ardından kayıtlarda 1950'ye dek görünmez. 1950'lerde 420 ile 470. sıralar arasında görülen ad, 1960'larda 460 ile 525. sıralara geriledi; 1970'lerde 535 ile 570. sıralar arasında, seyrek verilen bir addı. Son kaydı 1978'deki 547. sıradır; ad o yıldan bu yana yıllık sıralamalarda yer almıyor.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
NadirGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 790.000 kişiden biri
- Çok nadir — 500 kişiden az
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Fuzuli adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Fuzuli adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Dini ve Manevi Bağlam
Fuzuli Kerbela'da yetişmiş ve Hz. Hüseyin için mersiyeler yazmış olması dolayısıyla Alevi Bektaşi Şii Caferi geleneğinde ortak değerli bir figürdür. Hadikatü's-Süeda (Mutlular Bahçesi, 1546) adlı Kerbela matemi anlatısı Alevi Cafer geleneğinin merkezi metni haline geldi — Muharrem ayı okumalarında hâlâ yaşar. Sünni tasavvufi gelenek Fuzuli'nin aşk şiirlerini ilahi aşkın dünyevi sembolü olarak yorumlar; Mevlevi, Kadiri ve Bektaşi geleneklerinin hepsinde onun şiirleri sema zikir repertuvarında yer alır. Türk İslami edebiyat ortak mirasının nadir uzlaşımcı isimlerindendir.
Benzer İslami adlar için:
Tarihi Figürler
Fuzuli (Mehmet b. Süleyman)
~1480-1556, Bağdat / KerbelâTürk divan şiirinin en büyük şairlerinden. Asıl adı Mehmed b. Süleyman'dır; Fuzûlî seçtiği mahlastır. Bugünkü Irak topraklarında yaşadı, Akkoyunlu-Safevi-Osmanlı yönetimlerini gördü ve Türkçe, Arapça, Farsça üç dilde eser verdi. Azerbaycan Türkçesiyle yazdığı divanı iki Türk şiir geleneğinin ortak kurucu metni sayılır. Leylâ vü Mecnûn (1535) bu efsanenin en etkili Türkçe yorumu, Su Kasidesi ise Hz. Muhammed için yazılmış övgülerin başyapıtıdır: "Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su". 1534 Bağdat fethinden sonra kendisine bağlanan maaşı alamayınca kaleme aldığı Şikâyetnâme de Osmanlı bürokrasisine dönük en ünlü yergi metinlerindendir. 1556'da Kerbelâ'da bir veba salgınında öldü.
Edebiyatta ve Folklorda
Leyla vü Mecnun
Fuzuli · 1535Türk divan şiirinin en büyük mesnevilerinden biri; Kays (Mecnun) ile Leyla'nın aşk tragedyasının Türkçedeki zirvesi. Nizami-i Gencevi'nin Farsça Leyla ve Mecnun'u (1188) ve Cami'nin yorumuyla süren geleneği Türkçede doruğa taşır. Yaklaşık 3.100 beyitlik eser, aşkın delilik mertebesindeki mutlak teslimiyetini tasavvufi bir boyuta taşır; Türkiye, Azerbaycan ve İran'ın ortak edebi mirasının köşe taşlarından biridir.
Su Kasidesi
FuzuliFuzuli'nin Hz. Muhammed için yazdığı na't (övgü) kasidesi; "Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su" beytiyle başlayan kaside Türk divan şiirinin en bilinen metinlerindendir. Aşk ateşinin yakıcılığı ile suyun serinletmesi arasındaki karşıtlık üzerine kurulu eser, peygamber sevgisini ruhun susuzluğu olarak dile getirir. Türk edebiyatı ders kitaplarının klasik metinlerindendir.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- ArapçaFazli / Fuzuli
- FarsçaFuzuli
- UrducaFuzli
- Azerbaycan TürkçesiFüzuli