Hazim

Hazim, Arapça Ḥāzim (حازم) — ḥ-z-m (kararlı-olmak; sağlam-tedbîr-almak; sıkı-bağlamak) kökünden ism-i fâ'il — kararlı, sağlam-tedbîrli, ihtiyâtlı, ferâsetli mü'min anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-ḥazm ("kararlılık, sağlam-tedbîr; klasik İslamî ahlâk-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf-jargonunda al-ḥazm al-rabbānī — Rabbânî-kararlılık yan-form söz-yapısı"), ḥazama / yaḥzimu (kararlaştırdı / kararlaştırır), al-ḥuzma ("demet, bağ; yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça"), al-Muḥtazim (yan-form söz-yapısı; ihtiyâtlı), al-Iḥtizām (yan-form söz-yapısı; ihtiyâtlı-davranma) yan-örgüsü oluşur. Klasik Arap-Pers halk-edebî söz-örgüsünde al-ḥazm wa al-'azm ("kararlılık-ve-azim; klasik Arap-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı") yan-form söz-yapıları klasik halk-zarafet-edebî söz-örgüsünün söz-imgesidir. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Hâzim-i 'ulamâ (ulemâ-hâzimi), Hâzim-i 'aşk (aşk-hâzimi), Hâzim-i Hudâ (Hudâ-hâzimi) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Hazim özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. 156 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #449 sıradadır.

Arapça Ḥāzim (حازم), ḥ-z-m ("kararlı-olmak; sağlam-tedbîr-almak; sıkı-bağlamak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde kararlılık-tedbîr kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden ism-i fâ'il — kararlı, sağlam-tedbîrli, ihtiyâtlı, ferâsetli mü'min. Aynı kök-ailesinden al-ḥazm ("kararlılık, sağlam-tedbîr; klasik İslamî ahlâk-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf-jargonunda al-ḥazm al-rabbānī — Rabbânî-kararlılık yan-form söz-yapısı; klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde al-ḥazm sū' al-ẓann — "Tedbîr, su'-i-zandan kaynaklanır" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik halk-tedbîr-jargonunun söz-yapısı yan-bağlanır"), ḥazama / yaḥzimu ("kararlaştırdı / kararlaştırır; sıkı-bağladı; klasik halk-Arapça söz-yapısı"), al-ḥuzma ("demet, bağ; yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça"), al-Muḥtazim ("yan-form söz-yapısı; ihtiyâtlı; klasik halk-Arapça"), al-Iḥtizām ("yan-form söz-yapısı; ihtiyâtlı-davranma"), al-Aḥzam ("daha-kararlı yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça"), al-Ḥuzūm (yan-form söz-yapısı), al-Ḥazīm (yan-form söz-yapısı), al-Mukhāzama (yan-form söz-yapısı; karşılıklı-ihtiyât) yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde Hz. Peygamber'in al-ta'annī mina'llāhi wa al-'ajalatu mina al-shayṭān ("Acele şeytandan, ihtiyât Allah'tandır" — Tirmizî, al-Birr 66 yan-bağlamlı söz-yapısı) hadisi klasik İslamî tedbîr-onursal söz-yapısının söz-imgesi; klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerinden. Klasik İslamî tasavvuf-jargonunda al-ḥazm mertebesi al-Tawakkul (tevekkül), al-Riḍā (rıza), al-Zuhd (zühd) yan-form mertebeleriyle yan-bağlamla yan-bağlanır; klasik tasavvuf-jargonunun manevî-mertebeler söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge. Klasik Arap-Pers halk-edebî söz-örgüsünde al-ḥazm wa al-'azm ("kararlılık-ve-azim; klasik Arap-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı"), al-ḥazm wa al-tadbīr (kararlılık-ve-tedbîr), al-ḥazm al-shar'ī (şer'î-kararlılık) yan-form söz-yapıları klasik halk-zarafet-edebî söz-örgüsünün söz-imgesidir. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Hâzim-i 'ulamâ ("ulemâ-hâzimi; klasik halk-tasavvuf-jargonu"), Hâzim-i 'aşk ("aşk-hâzimi; klasik divan-şiir-jargonu"), Hâzim-i Hudâ ("Hudâ-hâzimi; klasik halk-tasavvuf-edebî söz-yapısı"), Hâzim-i Yâr (sevgili-hâzimi) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Klasik Pers-Türk divan-şiir geleneğinde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Bâkî (1526-1600) gibi büyük şâirler al-ḥazm / Ḥāzim sözcüklerini kararlılık-tedbîr söz-imgesi şeklinde işler. Hazim özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Hâzim / Hazim / Ḥāzim yan-formlarında yerleşmiştir.