Hasip

Hasip, Arapça Ḥasīb (حسيب) — ḥ-s-b (hesap-tutmak; saymak; saygın-olmak) kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa formu — değerli, saygın, hesap-tutan, soyu-temiz mü'min anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Değerli, saygın, soyu temiz kimse manasında nitelendirir. al-Ḥasīb Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sındandır; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez onursal-sıfatlarından. Aynı kök-ailesinden al-ḥisāb ("hesap; klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; Yawm al-Ḥisāb — Hesap-Günü yan-form söz-yapısı klasik İslamî kıyamet-doktrininin söz-merkezi"; Mü'min 40:27 Innī 'udhtu bi-rabbī wa-rabbikum min kulli mutakabbirin lā yu'minu bi-yawmi al-ḥisāb), al-Ḥasab ("asâlet, soyluluk; klasik halk-Arapça yan-form söz-yapısı"), ḥasiba / yaḥsabu (saydı / sayar), al-Muḥtasib (yan-form söz-yapısı; klasik İslamî Dīwān al-Ḥisba — ḥisba yan-form söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı), al-Ḥāsib (yan-form), al-Iḥtisāb (hesab-tutma yan-form) yan-örgüsü oluşur. Nisâ Suresi 4:86'nın Wa-idhā ḥuyyītum bi-taḥiyyatin fa-ḥayyū bi-aḥsana minhā aw ruddūhā inna'llāha kāna 'alā kulli shay'in ḥasībā — "Bir selâmla selâmlandığınızda, ondan daha-iyisiyle selâmlayın yahut aynısıyla cevap verin. Şüphesiz Allah, her şeyin hesabını tutandır" ayeti adın doğrudan-Kur'anî kök-bağıdır. Cross-ref: bk. Hasibe maddesi yan-form söz-örgüsü. 169 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #439 sıradadır.

Arapça Ḥasīb (حسيب), ḥ-s-b ("hesap-tutmak; saymak; saygın-olmak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde hesap-saygınlık kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa formu — değerli, saygın, hesap-tutan, soyu-temiz mü'min. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Değerli, saygın, soyu temiz kimse manasında nitelendirir. al-Ḥasīb Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sındandır; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez onursal-sıfatlarından; iki-yan-yorumlu söz-yapısı yan-bağlanır: (1) al-Ḥasīb — hesap-tutan, hesab-soran; klasik İslamî kıyâmet-doktrininde Allah'ın Yawm al-Ḥisāb yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge; (2) al-Ḥasīb — kâfi, yeterli; klasik söz-örgüsünün ikinci yan-yorumu yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden al-ḥisāb ("hesap; klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; Yawm al-Ḥisāb — Hesap-Günü yan-form söz-yapısı klasik İslamî kıyamet-doktrininin söz-merkezi"; Mü'min 40:27 Innī 'udhtu bi-rabbī wa-rabbikum min kulli mutakabbirin lā yu'minu bi-yawmi al-ḥisāb — "Hesap-gününe inanmayan her-mütekebbirden, Rabbim ve Rabbiniz olan Allah'a sığınırım"; İbrahim 14:51 Inna'llāha sarī'u al-ḥisāb — "Şüphesiz Allah hesabı çabuk-görendir"), al-Ḥasab ("asâlet, soyluluk; klasik halk-Arapça yan-form söz-yapısı; al-ḥasab wa al-nasab — soyluluk-soy yan-form söz-yapısı klasik halk-Arapça söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı"), ḥasiba / yaḥsabu ("saydı / sayar"; Bakara 2:235 Wa-i'lamū anna'llāha ya'lamu mā fī anfusikum yan-bağlamlı söz-yapısı; Talâk 65:3 Wa-man yatawakkal 'alā'llāh fa-huwa ḥasbuhu — "Kim Allah'a tevekkül-ederse Allah ona kâfîdir" yan-bağlamlı söz-yapısı), al-Muḥtasib ("yan-form söz-yapısı; klasik İslamî Dīwān al-Ḥisba — ḥisba yan-form söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı; klasik Selçuklu-Memlûk-Osmanlı söz-örgüsünde halkın-emr-i bi-l-ma'rûf-nehy-i 'ani-l-münker yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı; klasik fıkıh-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı"), al-Ḥāsib ("yan-form söz-yapısı"), al-Iḥtisāb ("hesab-tutma yan-form; al-ṣabr al-iḥtisāb — hesabını-Allah'tan-bekleyerek-sabretme yan-form söz-yapısı klasik İslamî tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı") yan-örgüsü oluşur. Nisâ Suresi 4:86'nın Wa-idhā ḥuyyītum bi-taḥiyyatin fa-ḥayyū bi-aḥsana minhā aw ruddūhā inna'llāha kāna 'alā kulli shay'in ḥasībā — "Bir selâmla selâmlandığınızda, ondan daha-iyisiyle selâmlayın yahut aynısıyla cevap verin. Şüphesiz Allah, her şeyin hesabını tutandır" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezi; ayrıca Nisâ 4:6 Wa-kafā bi'llāhi ḥasībā — "Allah hesap-tutucu olarak yeter" yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde al-Ḥasīb-i ezel (ezel-hesab-tutan), al-Ḥasīb-i ilâhî (ilâhî-hesab-tutan) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezi söz-imgeleridir. Hasip özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı; bk. Hasibe maddesi yan-form söz-örgüsü. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Hasîb / Hasip / Ḥasīb yan-formlarında yerleşmiştir.