İkram

İkram, Arapça ikrām (إكرام) — k-r-m (cömert-olmak; onurlu-bağışta-bulunmak; misafire-iyi-davranmak) kökünden Form IV (akrama — onurlu-ağırladı) mastar-formu — ikram, ihsân, onurlu-ağırlama, cömert-bağış anlamlarına gelir. Aynı kökten al-Karīm (Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — Çok-Cömert, Onurlu-Bağışlayan; Naml 27:40, İnfitâr 82:6), al-karam (cömertlik), al-akram (en-cömert; Alak 96:3 Iqra' wa-rabbuka al-akram), al-Mukrim (cömertlik-eden), Karīm (cömert), al-Karāma (onur, kerâmet — klasik tasavvuf-jargonunda karāmāt al-awliyā' — evliyâların-kerâmetleri) türetilmiştir. Rahmân Suresi 55:27'deki Wa-yabqā wajhu rabbika dhū al-jalāli wa al-ikrām ("Yalnız Celâl ve İkrâm-Sahibi olan Rabbinin yüzü kalır") ayeti ve 55:78'deki Tabāraka ismu rabbika dhī al-jalāli wa al-ikrām ("Celâl ve İkrâm-Sahibi Rabbinin adı çok mübarektir") ayeti adın doğrudan-Kur'anî kök-bağlarıdır. Klasik dindar Türk-İslam-Pers ailelerinin sevdiği unisex-adıdır; 116 yıllık TÜİK derinliğiyle 2024'te #422 sıradadır.

Arapça ikrām (إكرام), k-r-m ("cömert-olmak; onurlu-bağışta-bulunmak; misafire-iyi-davranmak; saygıyla-ağırlamak") kökünden Form IV (akrama — onurlu-ağırladı, ikram-etti) fiilinin mastar-formudur — ikram, ihsân, onurlu-ağırlama, cömert-bağış. Aynı kök-ailesinden al-Karīm ("Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — Çok-Cömert, Onurlu-Bağışlayan"; Kur'an: Naml 27:40 fa-inna rabbī Ghaniyyun Karīm — "şüphesiz Rabbim Zengin ve Cömert'tir", İnfitâr 82:6 yā ayyuhā al-insān mā gharraka bi-rabbika al-Karīm — "Ey insan! Cömert Rabbine karşı seni ne aldattı?"), al-karam (cömertlik — modern Arapçada generosity), al-akram (en-cömert; Alak 96:3 Iqra' wa-rabbuka al-akram — "Oku! Rabbin en cömerttir" — klasik İslamî qawl al-karam — cömertlik-sözünün Kur'anî temel-âyeti), al-Mukrim (cömertlik-eden — modern onursal-sıfat), al-Mukarram (onurlu-ağırlanmış; al-Bayt al-Mukarram — Mekke-Kâbe için onursal-sıfat al-Bayt al-Ḥarām al-Mukarram), Karīm (cömert — kişi-adı yan-formu), al-Karāma ("onur, kerâmet — klasik tasavvuf-jargonunda karāmāt al-awliyā' — evliyâların-kerâmetleri; klasik İslamî sufî-pedagojisinde olağanüstü-manevî-davranışlar kategorisi"), al-mukārama (karşılıklı-onurlu-ağırlama), al-Karm (üzüm-asması; aynı kökten al-karm al-mubārak — mübarek-üzüm-asması), al-akārim (en-cömertler — çoğul-form), al-Akram (En-Cömert — Allah'a-onursal-sıfat). Klasik İslamî kelâm-tasavvuf-edebiyat geleneğinde al-Ikrām / al-Karīm / al-Karam söz-örgüsü cömertlik-onurlu-bağış söz-dağarcığının merkez kavramlarındandır. Rahmân Suresi 55:27 Wa-yabqā wajhu rabbika dhū al-jalāli wa al-ikrām ("Yalnız Celâl ve İkrâm-Sahibi olan Rabbinin yüzü kalır") ve 55:78 Tabāraka ismu rabbika dhī al-jalāli wa al-ikrām ("Celâl ve İkrâm-Sahibi Rabbinin adı çok mübarektir") ayetleri Dhū al-Jalāl wa al-Ikrām compound terkibinin Kur'anî kullanımının merkez metinleridir; klasik İslamî kelâm-onursal-sıfat söz-örgüsünün temel-âyetleri. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle İkrâm / İkram formunda yerleşmiştir; mkozturk verileri ağırlıklı erkek-kullanımı gösterir, kız-kullanımı azınlıkta.