Iraz

Iraz, Türkçe halk-yumuşak-söyleyişle Arapça Riḍā (رضا) yan-form söz-yapısının söz-yansıması; r-ḍ-y (râzı-olmak; hoşnut-olmak; rıza-göstermek) kökünden — rıza-gösteren, boyun-eğen, hoşnut-olan, kabul-eden anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu boyun eğen, kabul eden, rıza gösteren manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-Riḍā ("rıza, hoşnutluk; klasik İslamî kelâm-tasavvuf-doktrininin merkez kavramı; bk. Rıza maddesi yan-form söz-örgüsü"; Beyyine 98:8 Raḍiya'llāhu 'anhum wa-raḍū 'anhu — "Allah onlardan razı oldu, onlar da Allah'tan razı oldular"; Mâide 5:119 Raḍiya'llāhu 'anhum wa-raḍū 'anhu dhālika al-fawzu al-'aẓīm), Marḍiyya ("râzı-olunmuş; klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı; Fecr 89:28 Irji'ī ilā rabbiki rāḍiyatan marḍiyyatan — "Ey nefs! Râzı olarak, râzı olunmuş olarak Rabbine dön""), al-Marḍūn (yan-form), raḍiya / yarḍā (râzı-oldu / râzı-olur) yan-örgüsü oluşur. Klasik halk-türkçesinde Iraz yumuşak-söyleyiş yan-formu Anadolu Doğu-Karadeniz-İç-Anadolu kırsal-bölge halk-türkçesinin yan-form söz-yapısının söz-yansıması; Riḍā > Iraz / Riza yan-form-zincirinde yan-yumuşak-söyleyiş yan-bağlanır. Klasik halk-edebî söyleminde Iraz-yürekli, Iraz-rıza-sahibi yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. 161 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #422 sıradadır.

Türkçe halk-yumuşak-söyleyiş yan-formu Iraz, Arapça Riḍā (رضا) yan-form söz-yapısının söz-yansıması; r-ḍ-y ("râzı-olmak; hoşnut-olmak; rıza-göstermek; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde rıza-hoşnutluk kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden — rıza-gösteren, boyun-eğen, hoşnut-olan, kabul-eden. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu boyun eğen, kabul eden, rıza gösteren manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-Riḍā ("rıza, hoşnutluk; klasik İslamî kelâm-tasavvuf-doktrininin merkez kavramı; bk. Rıza maddesi yan-form söz-örgüsü; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki makām-i riḍā — rıza-mertebesi yan-form söz-yapısı; klasik tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki manevî-mertebe söz-imgesi"; Kur'an'da pek çok yerde — Beyyine 98:8 Raḍiya'llāhu 'anhum wa-raḍū 'anhu dhālika li-man khashiya rabbahu — "Allah onlardan razı oldu, onlar da Allah'tan razı oldular; bu, Rabbinden korkanlar içindir"; Mâide 5:119 Raḍiya'llāhu 'anhum wa-raḍū 'anhu dhālika al-fawzu al-'aẓīm — "Allah onlardan razı oldu, onlar da Allah'tan razı oldular; en büyük kurtuluş budur"; Mücâdele 58:22 Raḍiya'llāhu 'anhum wa-raḍū 'anhu; Tevbe 9:100 Raḍiya'llāhu 'anhum wa-raḍū 'anhu wa-a'adda lahum jannātin tajrī taḥtahā al-anhāru), Marḍiyya ("râzı-olunmuş; klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı; Fecr 89:28 Yā ayyatuhā al-nafsu al-muṭma'innah irji'ī ilā rabbiki rāḍiyatan marḍiyyatan fa-dkhulī fī 'ibādī wa-dkhulī jannatī — "Ey huzur-bulan-nefs! Râzı olarak, râzı olunmuş olarak Rabbine dön. Kullarımın arasına gir, cennetime gir" — klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki al-nafs al-muṭma'inna / al-rāḍiya / al-marḍiyya yan-form söz-yapısının söz-merkezi"), al-Marḍūn (yan-form), al-Marḍiyy (eril-form yan-form), raḍiya / yarḍā ("râzı-oldu / râzı-olur; Kur'an'da pek çok yerde"), al-mardāt (rızalar — yan-form), al-irtiḍā' (yan-form), al-tarḍiyya (yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Klasik halk-türkçesinde Iraz yumuşak-söyleyiş yan-formu Anadolu Doğu-Karadeniz-İç-Anadolu kırsal-bölge halk-türkçesinin yan-form söz-yapısının söz-yansıması; Riḍā > Iraz / Riza yan-form-zincirinde yan-yumuşak-söyleyiş yan-bağlanır; klasik halk-türkçesinin yumuşatma-eğilimi yan-yorumla r-ı, ḍ-z yan-form-yan-örgülü söz-yapısının söz-yansıması. Klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki makām-i riḍā (rıza-mertebesi) klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi; klasik tasavvuf-doktrininde sufî-pîrlerin manevî-yolculuğunun söz-merkezindeki mertebelerden biri yan-yorumla yan-bağlanır. Klasik halk-edebî söyleminde Iraz-yürekli, Iraz-rıza-sahibi, Iraz-makamı, Iraz-yan-yumuşak yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Klasik Anadolu halk-türkü-edebî söyleminde Iraz-Hatun, Iraz-yârın-rıza-sözü, Iraz-yârın-yumuşak-yüreği yan-formlarında yer aldı. Iraz özellikle Anadolu Doğu-Karadeniz-İç-Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği yumuşak-söyleyiş kız-adı oldu. Türkçeye Anadolu yumuşak-söyleyişiyle Iraz / Iras yan-formlarında yerleşmiştir.