Iraz

Iraz, iki ayrı okumayla anlatılan bir kız adıdır. Birincisine göre ad, Ege ve İç Anadolu ağızlarında 'şans, talih, uğur' anlamında kullanılan ıraz sözcüğüdür; Farsçadan gelen bu sözcük 'ırazgele' deyiminde yaşar ve aynı anlamı taşıyan Uraz ile Uras adlarını hatırlatır. Çoğu kaynak ise adı Arapça razı sözcüğüne bağlar ve Raziye'nin bir biçimi sayar; Türk Dil Kurumu da adı 'boyun eğen, kabul eden, rıza gösteren' diye açıklar. TÜİK kayıtlarında Iraz ismine ilk olarak 1852 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1858 yılında 91. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2024 yılı verilerinde 422. sırayla listelenmektedir.

Iraz'ın kökeni için iki açıklama yan yana yaşar. Birincisi ağızlardaki ıraz sözcüğüdür: Ege ve İç Anadolu'da 'şans, talih, uğur' anlamında kullanılır ve 'ırazgele' deyimi bu bölgelerde yaygındır. Sözcük Farsçadan gelir; aynı anlamı taşıyan Uraz ve Uras adlarıyla yan yana düşünülür. Bu okumada ad, doğan kıza uğurlu bir baht dileğidir. İkinci açıklama Arapça razı sözcüğüdür: 'hoşnut, kabul eden' demektir ve Raziye adının kaynağıdır; rıza (hoşnutluk), razı olmak ve Rıza adı da aynı köktendir. Bu okumada ad, Beyyine Suresi'nin 8. ayetindeki 'Allah onlardan razıdır, onlar da Allah'tan razıdır' ifadesini çağrıştırır. Çoğu ad sözlüğü Iraz'ı Raziye'nin halk ağzındaki bir biçimi sayar; razı'dan Iraz'a geçişte baştaki ı sesi, Türkçenin r ile başlayan alıntı sözcüklerin önüne bir ünlü ekleme alışkanlığından gelir. Ad 19. yüzyıl kayıtlarında düzenli olarak görünür, yani köklü bir Anadolu kadın adıdır.