İsminaz

İsminaz, Türkçe-Farsça compound: isim ("ad, isim; klasik Arapça söz-yapısının Türkçeye geçen yan-formu; aynı kök-ailesinden al-Asmā' — isimler, al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sı yan-bağlamı; bk. İsmigül maddesi yan-form söz-örgüsü") ve nâz ("naz, eda, işve, zarafet; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; bk. Gülnaz, Şehnaz, Binnaz, Selvinaz maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden adıyla-zarif, isminden-zarafet-yansıyan, naz-yüklü-isimli anlamlarına gelir. -naz sonekli klasik Pers-Türk compound söz-yapıları halk-zarafet kız-adlandırma kategorisinin söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz (gül-nâz), Ayşenaz (Ayşe-nâz), Şehnaz (şâh-nâz), Binnaz (bin-nâz), İsminaz (isim-nâz), Nazlıcan (naz-lı-can), Nazende (naz-eden), Nazenin (naz-yan-yumuşak yan-formu), Selvinaz (selvi-nâz), Müjgân (kirpik), Nigâr yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde nâz, sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-yapısı; nâz-ı bî-niyâz (niyâzsız-naz), nâz u niyâz (naz-niyâz çifti), nâz-perver (naz-besleyen), nâz-perdâz (naz-yapan) yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır. İsminaz, özellikle Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adıdır. 139 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #403 sıradadır.

Türkçe-Arapça-Farsça compound İsminaz, üç söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: isim ("ad, isim; klasik Arapça al-ism söz-yapısının Türkçeye geçen yan-formu; aynı kök-ailesinden al-Asmā' — isimler, al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sı yan-bağlamı; A'râf 7:180 Wa-li'llāhi al-asmā'u al-ḥusnā fa-d'ūhu bihā — 'Allah'ın güzel-isimleri vardır; O'na onlarla duâ edin'; bk. İsmigül maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve nâz ("naz, eda, işve, zarafet; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; aynı kök-ailesinden nāzān — naz-yapanlar, nāz-perver — naz-besleyen, nāz-parvar — yan-form, nāz-anīn — yan-form, nāzanīn — naz-yan-yumuşak yan-form söz-yapısı; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; bk. Gülnaz, Şehnaz, Binnaz, Selvinaz, Müjgân, Nigâr maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim İsm-i Nâz = "adıyla-zarif, isim-edasıyla-yan-zarif, naz-yüklü-isimli". -naz sonekli klasik Pers-Türk compound söz-yapıları halk-zarafet kız-adlandırma kategorisinin söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz (gül-nâz), Ayşenaz (Ayşe-nâz), Şehnaz (şâh-nâz; klasik halk-Pers söz-yapısı; bk. Şehnaz maddesi yan-form söz-örgüsü), Binnaz (bin-nâz; klasik halk-Pers söz-yapısı; bk. Binnaz maddesi yan-form söz-örgüsü), İsminaz (isim-nâz; bu yan-form söz-yapısı), Nazlıcan (naz-lı-can yan-form söz-yapısı), Nazende (naz-eden), Nazenin (naz-yan-yumuşak yan-formu), Selvinaz (selvi-nâz; bk. Selvinaz maddesi yan-form söz-örgüsü), Mihrinaz (Mihr-i-Nâz — güneş-nâz yan-form söz-yapısı), Esnaz (yan-form söz-yapısı), Saraynaz (Saray-nâz yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Nizâmî Gencevî (1141-1209), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799) gibi büyük şâirler-pîrler nâz söz-yapısını sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge şeklinde işler; nâz-ı bî-niyâz (niyâzsız-naz — sevgilinin-tek-yanlı-zarifliği), nâz u niyâz (naz-niyâz çifti — klasik divan-aşk-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı), nâz-perver (naz-besleyen — sevgili-tasviri yan-form), nâz-perdâz (naz-yapan), nâz-bâz (naz-oynayan), nâz-âşinâ (naz-bilen), nâzanîn (naz-yan-yumuşak yan-form söz-yapısı; klasik halk-Pers söz-yapısı yan-bağlanır) yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde İsminaz-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, İsminaz-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, İsminaz-yârın-bahar-yan-yan-zarafeti yan-form söz-yapıları yer aldı. İsminaz özellikle 1886'dan itibaren Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu; klasik Pers-Türk halk-zarafet söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı.