İsmet
İsmet İsminin Anlamı ve Kökeni
İsmet, Arapça ʿiṣma sözcüğünden gelir ve "masumluk, günahsızlık, ilahi koruma altında olma" anlamlarına gelir; ʿ-ṣ-m (korumak, sakınmak, günahtan uzak tutmak) kökünden türer. İslami tasavvuf geleneğinde peygamberlere verilen ʿiṣma sıfatı (günahtan korunmuşluk) teolojik bir terim olup isim bu manevi kavramın dil yansımasıdır. Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü (1884-1973) adıyla erkek kullanımında da yaygın olan bu ad, 1940'ta Türkiye'nin #10 en popüler kız ismi olmuştur.
Arapça isma, -s-m (korumak, sakınmak, günahtan uzak tutmak, tutunmak) kökünün soyut ad biçimidir. Aynı kökten Arapça masum (korunmuş, günahsız), istisam (Allah'a tutunma, koruma isteme), itisam (sıkıca tutunma — Al-i İmran 3:103 "Allah'ın ipine sımsıkı tutunun" / i'tasimu) gelir. Aynı kökten ayrıca mutasim (Abbasi halifesi el-Mu'tasım adı) türemiştir. İslami tasavvuf ve kelam literatüründe ismatü'l-enbiya (peygamberlerin günahsızlığı) doktrini önemli bir teolojik konudur — peygamberlerin büyük günahtan Allah tarafından korunduğu (masum) kabulü Sünni ve Şii geleneklerinin ortak inancıdır; Şii mezheplerinde bu koruma imamları da kapsar. Türkçede İsmet biçiminde Osmanlı döneminden beri hem erkek hem kadın adı olarak kullanılır — erkek kullanımı İsmet İnönü ile simgeleşmiş, kadın kullanımı Cumhuriyet dönemi boyunca yaygın olmuştur.
Popülerlik
TÜİK kayıtlarında İsmet ismine ilk olarak 1850 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1850 yılında #57 ile zirvesine ulaşmış olup 2017 verilerinde #502 sırada gerileme trendinde yer alıyor. 164 yıllık kesintisiz kullanımı, ismin Türk adlandırmasındaki kalıcılığını gösterir.
Popülerlik Trendi
DüşüyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: al-isma (masumluk, korunmuşluk; klasik kelam terimi: peygamberlerin günahtan korunmuş olmaları doktrini) Kur'an'da Hud 11:43 wa la asime'l-yawma min amri'llah (Bugün Allah'ın emrinden koruyucu yoktur) ayetinde geçer. Klasik İslami kelam geleneğinde ismet doktrini peygamberlik niteliklerinin kavramlarındandır.
Tarihi Figürler
İsmet İnönü
1884-1973, İzmir / AnkaraTürkiye Cumhuriyeti'nin ikinci Cumhurbaşkanı (1938-1950) ve cumhuriyet tarihinin kurucu figürlerinden. Askeri kariyerde Birinci ve İkinci İnönü Muharebeleri (1921) kahramanı olarak (muharebelerin adını soyadı olarak alarak İnönü soyadını almıştır), Kurtuluş Savaşı komutanlarındandır. Lozan Antlaşması'nın (1923) baş Türk müzakerecisi olarak Türkiye'nin uluslararası tanınırlığının ilk büyük zaferini üstlendi. Atatürk'ün vefatının (1938) ardından Cumhurbaşkanı olarak 12 yıl görev yaptı; II. Dünya Savaşı süresince Türkiye'yi savaş dışı tutma politikası ve 1950 çok partili sisteme geçiş onun tarihsel mirasını tanımlar. Soyadı İnönü kendisine tanınan askeri zafer lakabıydı; asıl aile adı İnönülerden farklı bir ad olsa da İsmet onun kişi adı olarak kaldı. İsmin 20. yüzyıl Türkiye tarihindeki en görünür taşıyıcısıdır.
Edebiyatta ve Folklorda
İsmet Özel — çağdaş Türk şairi
İsmet Özel · 1944Türk modern şiirinin 1960'lar günümüz döneminin özgün seslerinden (d. 1944). Genç yaşta başladığı sosyalist sol kökenli şiir dönemi (Geceleyin Bir Koşu 1966, Evet İsyan 1969), 1977 İslami dönüşümü ve Amentü (1985), Waldo Sen Neden Burada Değilsin? (1988) gibi eserleri Türk şiirinin modern İslami kesişim bölgesinin temel metinlerindendir. Adı, soyadı ve biyografisi ile ismin 20. yüzyıl Türk erkek kullanımının erkek entelektüel kanadındaki önemli taşıyıcılarından biridir.
Modern Kültürde
Türk tarihsel dizilerinde İsmet karakterleri
Dizi · 2010Türk milli tarihsel dizi geleneğinde İsmet İnönü'yü canlandıran karakterler çeşitli yapımlarda yer aldı — Hatırla Sevgili (2006-2008), Vatanım Sensin (2016-2018), Öyle Bir Geçer Zaman Ki gibi dizilerde Cumhuriyet dönemi siyasal askeri tarihinin sunuşunda İsmet İnönü figürü merkezi yer tutar.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)ʿIṣma
- FarsçaʿIṣmat
- UrducaʿIṣmat
- BoşnakçaIsmet