Kalender

Kalender, Pers qalandar (قلندر) — gösterişsiz, sade-yaşamaktan-yana-olan, alçak-gönüllü-kimse, klasik halk-tasavvuf-Kalenderîlik yan-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gösterişsiz, sade yaşamaktan yana olan alçak gönüllü kimse manasında nitelendirir. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde Qalandariyya (Kalenderîlik tarîkatı; klasik halk-Anadolu-İran-Mâverâünnehir tasavvuf-yan-yapısı) — Cemâleddîn-i Sâvî (öl. 1232) tarafından kurulan klasik halk-tasavvuf yolu yan-bağlanır; klasik halk-Anadolu-İslam söz-örgüsünde Qalandar/Kalender-pîri — fakrı-kâl-mertebesi yan-yansıyan-onursal söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-Anadolu söz-örgüsünde Yûnus Emre (1238-1320), Hacı Bektaş Velî (1209-1271), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), Otman Baba (1378-1478), Abdal Mûsâ yan-form söz-yapıları klasik halk-Kalenderî-Bektaşî-Mevlevî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır. 169 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #435 sıradadır.

Pers qalandar (قلندر), klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı — gösterişsiz, sade-yaşamaktan-yana-olan, alçak-gönüllü-kimse, klasik halk-tasavvuf-Kalenderîlik yan-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı. Etimoloji-yan-yorumu tartışmalıdır: klasik söz-örgüsünde Pers qalandar — yan-form söz-yapısı, Sanskrit kālānadara (yan-form söz-yapısı; klasik halk-Hint söz-örgüsü yan-bağlanır), Arapça qalandar yan-form söz-yapısı yan-bağlanır. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gösterişsiz, sade yaşamaktan yana olan alçak gönüllü kimse manasında nitelendirir. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde Qalandariyya (Kalenderîlik tarîkatı; klasik halk-Anadolu-İran-Mâverâünnehir tasavvuf-yan-yapısı) — Cemâleddîn-i Sâvî (Jamāl al-Dīn al-Sāwī, öl. 1232) tarafından kurulan klasik halk-tasavvuf yolu yan-bağlanır; klasik halk-Anadolu-İslam söz-örgüsünde Qalandar/Kalender-pîri — fakrı-kâl-mertebesi yan-yansıyan-onursal söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-Kalenderî-yan-yapı söz-örgüsünde çâr-darb (klasik halk-Kalenderî-yan-yumuşak söz-yapısı: saç, sakal, bıyık, kaşların tıraş-edilmesi) yan-form söz-yapısı klasik halk-Kalenderî-Bektaşî söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-tasavvuf-Anadolu söz-örgüsünde Kalender-meşreb (Kalender-mizaçlı), Kalender-vârî (Kalender-yan-yumuşak yan-formu), Kalender-i 'ārif (irfan-Kalender), Kalender-pîri (Kalender-pîri) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Anadolu söz-örgüsünün söz-merkezindeki Kalenderî-tasavvuf yolu klasik halk-Bektaşîlik söz-örgüsüyle yan-bağlanır: Yûnus Emre (1238-1320 — klasik Anadolu Türk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi pîri yan-bağlanır; Risâletü'n-Nushiyye, Yûnus Emre Dîvânı yan-form eserlerinin söz-imgesi), Hacı Bektaş Velî (1209-1271 — Bektaşîlik tarîkatının kurucu-pîri; Velâyetnâme, Makâlât yan-form eserlerinin söz-imgesi), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273 — Mevlevîlik tarîkatının kurucu-pîri; bk. Muhiddin maddesi yan-form söz-örgüsü), Otman Baba (1378-1478 — klasik Anadolu Kalenderî-pîri), Abdal Mûsâ (klasik Anadolu Bektaşî-pîri), Şâh İsmâ'îl Hatâ'î (1487-1524 — Safevî pâdişâhı, klasik halk-Türk-Azerî halk-Bektaşî-Alevî söz-yapısı yan-bağlanır) klasik halk-Kalenderî-Bektaşî-Mevlevî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799) gibi büyük şâirler-pîrler qalandar-meşreb, qalandar-vāra, Qalandar-i 'ārif, Qalandar-Pīr, Qalandar-bāz yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Kalender-yârın-yumuşak-yan-yan-onursalı, Kalender-yârın-fakr-yan-yan-yansıyan-asîlliği yan-form söz-yapıları yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Qalandar / Kalender yan-formunda yerleşmiştir.