Kayhan

Kayhan, Pers-Türk Kay-Han compound — Pers Kay ("Kâyânî hânedanı; klasik Pers mitolojisi-saltanat-onursal-sıfatı") ve Türk-Pers han (han, sultan, hükümdar) sözcüklerinin terkibinden Kâyânî-han, klasik Pers saltanat-mirası-han, kraliyet-han anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu güçlü hükümdar manasında nitelendirir. Klasik Pers mitolojisinin Kâyânî hânedanı (Kayānī; Pers epik-tarihinin ikinci-büyük-hânedanı; Pîşdâdî hânedanından sonra): Kay Qubād (Kay-Kubad, hânedanın kurucu-padişahı), Kay Kāwūs (Kay-Kâvûs), Kay Khusraw (Kay-Khusrev, klasik Pers Şehnâme'nin merkez kahramanı), Kay Lohrāsp yan-örgülü padişahlar yer alır. Firdevsî'nin Şehnâme (940-1020) eserinde detaylı işlenir; klasik Pers epik-edebî söz-örgüsünün saltanat-doktrininin merkez söz-yapısıdır. Kay- başlangıçlı Pers-Türk compound söz-yapıları (Kayhan, Kayhusrev, Kaykubad, Kaykavus, Kayfer) klasik İslamî Anadolu Selçuklu hânedanının padişah-onursal-sıfatlarındandır; Selçuklu sultanları Kayqubād, Kaykā'ūs, Kaykhusraw onursal-yan-yorumlu söz-yapısıyla anıldı. 100 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #436 sıradadır.

Pers-Türk Kay-Han, iki söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmış compound erkek-adıdır: Pers Kay ("klasik Pers mitolojisi-saltanat-onursal-sıfatı; aynı kökten Avesta-Pers Kavi — bilge-padişah, klasik Zerdüşt-İran söz-örgüsünün padişah-onursal-sıfatı"; aynı kök-ailesinden Kayānī — Kâyânî hânedanı, klasik Pers epik-tarihinin ikinci-büyük-hânedanı, Şehnâme'nin merkez söz-imgesi) ve han ("han, sultan, hükümdar; Türk-Moğol-Pers ortak söz-dağarcığında saltanat-onursal-sıfatı"). Birleşim Kay + Han = Kâyânî-han, klasik Pers saltanat-mirası-han, kraliyet-han. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu güçlü hükümdar manasında nitelendirir. Klasik Pers mitolojisinin Kâyânî hânedanı (Kayānī; Pers epik-tarihinin ikinci-büyük-hânedanı, Pîşdâdî hânedanından sonra): Kay Qubād (Kay-Kubad — Kâyânî hânedanının kurucu-padişahı; klasik Pers Şehnâme'sinde adâletli-yönetici onursal-figürü), Kay Kāwūs (Kay-Kâvûs — ikinci Kâyânî padişahı, klasik Pers epik-tarih hafızasının merkez figürü), Kay Khusraw (Kay-Khusrev — üçüncü Kâyânî padişahı, klasik Pers Şehnâme'nin merkez kahramanı; Hâfız-Sa'dī divanlarında onursal-yan-yorumla işlenir), Kay Lohrāsp (dördüncü Kâyânî padişahı), Kay Goshtāsp (beşinci ve son Kâyânî padişahı; Zerdüşt'ün hâmisi-padişahı yan-bağlamlı söz-yapısı) yan-örgülü padişahlar yer alır. Firdevsî'nin Şehnâme (940-1020 arası 30 yılda yazıldı; 60.000 beyit) eserinde Kâyânî hânedanı detaylı işlenir; klasik Pers epik-edebî söz-örgüsünün saltanat-doktrininin merkez söz-yapısıdır. Klasik İslamî Anadolu Selçuklu hânedanı (1077-1308) padişahları Kay- başlangıçlı onursal-yan-yorumlu söz-yapısıyla anıldı: I. 'Alā' al-Dīn Kayqubād (1192-1237; saltanat 1220-1237 — bk. Alaettin maddesi), I. Kay Kāwūs (saltanat 1211-1220 — bk. İzzettin maddesi Kaykavus yan-form), I. Kay Khusraw (saltanat 1192-1196 ve 1205-1211), II. Kay Khusraw (saltanat 1237-1246) gibi figürler klasik Anadolu Selçuklu mimarî-edebî altın-çağının merkez yöneticileridir. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern erkek-adı türetimlerindendir; Kay- başlangıçlı Pers-Türk compound söz-yapıları (Kayhan, Kayhusrev, Kaykubad, Kaykavus) klasik Pers-Anadolu Selçuklu saltanat-mirasının yan-yansıma söz-imgesi şeklinde yan-yorumla yer aldı.