Kutan

Kutan, Eski Türkçe kut-an sözcüğünden gelir; kut (manevi bereket, ilahi yetki) ve -an fiil-ad ekinin birleşmesinden "saban, çift süren araç; sapan; toprak süren" anlamlarına gelen öz Türkçe bir erkek adıdır. Anadolu kırsalında kutan tarım hayvanı veya saban için kullanılan halk sözcüğüdür. Aynı kut- başlangıçlı Türkçe ad ailesinin (Kutay, Aykut, Kutsal, Kutbettin) yan üyesidir; tarımcılık ve toprak işiyle bağlantılı doğa-meslek adlarının (Çoban, Çiftçi, Ekin) yanında yer alır. Cumhuriyet sonrası öz Türkçe nadir erkek adlarındandır.

Türkçe kutan sözcüğü iki olası etimoloji taşır: (1) kut- (kutsal, kutsal olan, mutlu olmak) kök ailesinden türeyen "kutlu, kutsal olan" anlamında; (2) klasik Türkçe kutan (saban, tarla aleti) olarak tarım kelimesi. Birinci etimoloji kelimenin özel ad kullanımında baskındır: kut Türkçenin en eski kutsal kavram kelimelerinden biri — Eski Türk Tengri-inancında qut (ilahi bereket, kutlu mana, kutsal güç) anlamında kullanıldı ve Orhun Anıtları'nda (8. yüzyıl) kayıtlıdır. Aynı kökten kutlu, kutlama, kutsama, kutsal kelimeleri türer.