Lale
Lale İsminin Anlamı ve Kökeni
Lâle, kadeh biçiminde açan ve türlü renkleriyle bahçeleri süsleyen zarif bir çiçeğin adıdır. Farsça kökenli olan sözcük, Osmanlı şiirinde ve minyatür sanatında özel bir yere sahip olmuştur; özellikle 18. yüzyılda Lâle Devri (1718-1730) olarak adlandırılan dönemde Osmanlı kültürünün simgesi haline gelmiştir. Klasik divan şiirinde lale-i sahra (çöl lalesi), lale-i hicran (ayrılık lalesi) gibi terkipler aşk söyleyişinin parçalarıdır.
Farsça lale sözcüğü Tulipa cinsine ait çiçeğin adıdır. Kelime Ana İran lal- (kırmızı, parlak) kök ailesinden geldiği düşünülür; lal Farsça yakut taşı ve koyu kırmızı renk anlamlarına gelir. Lale çiçeği Orta Asya'da yabani olarak yetişmiş, Selçuklu döneminde İran'dan Anadolu'ya yayılmıştır.
Popülerlik
Lâle, Türk kültür belleğinde Osmanlı Lâle Devri (1718-1730) çağrışımıyla derin yer tutar. 19. yüzyıldan itibaren TÜİK kayıtlarında Türk ailelerinin sevdiği klasik kız adı olarak görünür; 1970-1990 arası yaygınlık zirvesine ulaşmıştır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Tarihi Figürler
Lâle Devri (1718-1730)
Osmanlı İmparatorluğuSultan III. Ahmed (1673-1736) ve Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın (1670-1730) birlikte yönettikleri 12-yıllık dönem. Osmanlı klasik sanatının altın çağlarından biri olarak kabul edilir; Paris-Versay saray modelinin Osmanlı saray kültürüne transfer edildiği, özel bahçelerde lale yetiştirilmesinin moda olduğu, Matbaa-i Osmaniye'nin (1727) kurulduğu, ilk ambülans sistemi ve itfaiye teşkilatının oluşturulduğu dönem. Patrona Halil İsyanı (Eylül 1730) ile dönem sona erdi; Damat İbrahim Paşa idam edildi. Lâle Devri Türk Osmanlı klasik estetik kültür tarihinin en tanınan dönem adlarından biri olarak belleğe kazındı.
Modern Kültürde
Lâle Devri (Yahya Kemal Beyatlı şiiri)
Edebiyat · 1918Yahya Kemal Beyatlı'nın (1884-1958) klasik Türk edebiyatının modern re değerlendirmesini sunan şiirlerinde Lâle Devri ve onun estetik imgeleri sık yer aldı. Lâle Devri Türk modern edebiyat geleneğinde Osmanlı klasik estetiğin idealleştirildiği önemli referans dönemlerinden biri oldu.
Lale Mansur
Müzik · 1957Türk oyuncu (d. 1957). 1980'ler-2010'lar Türk sinema ve tiyatro sektörünün saygın kadın oyuncularından biridir. Deniz'in Çocukları (1989), Bavul (1994), Cenneti Beklerken (2006) gibi ciddi film projelerinde rol aldı.
Uluslararası Biçimler ve Yazım Varyantları
Dilsel türevler
- Farsça (kaynak)Lāle
- UrducaLala
- Azerbaycan TürkçesiLalə
Yazım varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- Hollandaca (via Türkçe)Tulp
- İngilizce (via Hollanda)Tulip
Ünlü İsimdaşlar
Lâle Mansur
Türk tiyatro ve sinema dünyasının köklü isimlerinden biri olan usta aktris.
Lâle Oraloğlu
Türk sinemasında ve televizyonunda uzun yıllar boyunca önemli roller üstlenen deneyimli aktris.
Lâle Belkıs
Türk pop müziğinde tanınan ve çeşitli albümler çıkarmış kadın sanatçı.