Leylâ
Anlam ve Köken
Leylâ, Arapça kökenli bir isim olup 'gece' anlamına gelir. Klasik Türk edebiyatında Leylâ ile Mecnun hikâyesiyle ünlenen bu isim, gecenin güzelliği ve gizemini simgeler.
Arapça layl (ليل) "gece" kökünden türeyen laylā (ليلى), "geceye ait, gece gibi" anlamını taşır. Klasik Arap şiirinde siyah saçlı, koyu gözlü sevgili için kullanılan en eski sıfatlardan biridir — bu haliyle Cahiliye dönemi (İslam öncesi) Arap şiirinden beri süregelen bir imge. Türkçeye Arap ve Fars edebiyat geleneğinden Osmanlı divan şiiri aracılığıyla geçmiş, Leylâ veya şiir dilinde Leylî biçiminde yerleşmiştir.
Popülerlik
Leylâ, 19. yüzyıl ortasından itibaren TÜİK kayıtlarında süregelen bir klasiktir; peak'ini 1970'te #11 sırasıyla yaşadı. 1990'larda moda değişimiyle top-100 dışına düştü. 2010'ların ortasından itibaren ikinci bir yükseliş dönemi başladı — 2016'da #116 olan Leylâ, 2025'te #44 sıraya tırmandı. Bu yeniden yükseliş, klasik-efsanevî isimlerin modern estetikte yeniden keşfiyle örtüşür; 2011-2013 arası TRT1'de yayınlanan absürd komedi dizisi Leyla ile Mecnun'un kuşak bazlı bir isim hafızası yaratmasıyla da desteklenir.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Tarihi Figürler
Leylâ — Kays ibn el-Müleyyah'ın sevgilisi
7. yüzyıl, Arap YarımadasıKays ibn el-Müleyyah (ö. 688) adlı Bedevi şairin aşkla bağlı olduğu, ancak ailesi tarafından başkasıyla evlendirilen genç kadın. Aşkı karşılıksız kalan Kays, sonraları Mecnûn (deli) lakabıyla anılır; ikili, Arap edebiyatından başlayarak tüm İslam edebiyatının en büyük aşk klasiklerinden birinin iki kahramanına dönüşür.
Leyla Gencer
1928-200820. yüzyılın dünyaca tanınan Türk opera sopranosu. La Diva Turca lakabıyla İtalyan opera dünyasında yer aldı; La Scala'da 1957'den itibaren Aida, Norma, Lucrezia Borgia ve Lady Macbeth rollerinde sahne aldı. Maria Callas ile aynı kuşakta yükselmesi, iki sopranonun karşılaştırmalı anlatılarını da opera tarihine taşıdı.
Edebiyatta ve Folklorda
Leylâ vü Mecnûn (mesnevi)
Fuzûlî · 1535Azerbaycan Türkçesinin büyük şairi Fuzûlî'nin kaleme aldığı, 3000'i aşkın beyitten oluşan mesnevi. Nizâmî Gencevî'nin 1188 tarihli Farsça aynı adlı eserine dayanır; ancak Fuzûlî, yapıtı Türkçenin klasik edebi zirvelerinden biri hâline getirmiştir. İslam edebiyatının en yaygın yeniden yazılan aşk anlatısıdır — yalnızca Türkçede yirmi beşten fazla versiyonu bilinir.
Leylâ vü Mecnûn (mesnevi — Farsça orijinal)
Nizâmî Gencevî · 1188Fars edebiyatının "Hamse" (Beş Hazine) olarak bilinen beş büyük mesnevisinden biri. Hikâyeye Arap sözlü geleneğinden aktararak klasik edebi biçimi kazandıran yapıt. Sonraki yüzyıllarda Türkçe, Urduca, Kürtçe ve Avrupa dillerindeki tüm versiyonların kaynak metnidir.
Modern Kültürde
Leyla ile Mecnun
Dizi · 2011TRT1'de 2011-2013 arası yayınlanan absürd komedi dizisi (104 bölüm). Ali Atay, Serkan Keskin ve Melis Birkan'ın başrollerinde oynadığı yapım, klasik aşk anlatısını bilinçli biçimde grotesk bir çağdaş metne dönüştürerek Türk televizyon tarihinin kült yapıtlarından biri oldu.
Layla — Derek and the Dominos / Eric Clapton
Müzik · 1970Eric Clapton'ın Derek and the Dominos topluluğuyla yayımladığı şarkı; Pattie Boyd'a olan karşılıksız aşkını doğrudan Nizâmî'nin Leylâ vü Mecnûn hikâyesine atıfla işler. Clapton, röportajlarında hikâyenin Farsça versiyonunu okuduğunu belirtir. Şarkı, adın uluslararası müzik tarihine taşınmasında önemli bir basamaktır.
Yazım Varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- Arapça (kaynak)Laylā (ليلى)
- FarsçaLeylâ
- UrducaLayla
- Latin harfleriyle (Batı)Layla / Leila
- BoşnakçaLejla
Ünlü İsimdaşlar
Leylâ Gencer
Opera SanatçısıDünya çapında tanınan Türk soprano, 'La Diva' lakabıyla anılan efsanevi opera sanatçısıdır.
Leylâ Sayar
Yüzücü / SporcuTürkiye'nin önemli yüzücülerinden biri olup uluslararası arenada ülkemizi temsil etmiştir.
Leylâ Ataman
Tiyatro ve Sinema SanatçısıTürk tiyatro ve sinema dünyasında uzun yıllar boyunca önemli roller üstlenmiş değerli bir sanatçıdır.
Leylâ Hanım
Divan Şairi19. yüzyılda yaşamış, Osmanlı edebiyatının önde gelen kadın divan şairlerinden biridir.