Mahmure

Mahmure, Arapça mahmura sözcüğünden gelir; h-m-r (sarhoş etmek, örtmek) kökünün ism-i meful dişil biçimidir ve "mest, baygın, sarhoş gibi narin bakışlı kadın" anlamına gelen bir kız adıdır. Eril karşılığı Mahmur'dur. Klasik Pers-Osmanlı divan şiir geleneğinde mahmur göz, mahmur nigâh (mest bakış), mahmur-ı şarab-ı aşk (aşk şarabının sarhoşu) terkipleri sevgilinin göz tasvirinin merkez kavramlarıdir. Hafız, Sa'di, Fuzuli ve Baki divanlarında bu imge sıkça geçer; özellikle Mevlana'nın Divan-ı Kebir'inde mest-i mahmur tabiri tasavvufi aşkın olarak işlenir. Türkçeye Osmanlı edebi söyleyişinden geçmiştir.

Aynı kök ailesinden al-hamr (şarap; Kur'an'da Maide 5:90'da haram kılınan), al-Mahmur (eril; mahmur), al-humar (sarhoşluğun ardından kalan baş ağrısı), al-ihtimar (mayalanma, fermente olma) sözcükleri türer. Klasik İslami tasavvuf söyleyişte al-hamr hem yasak içecek hem ilahi aşkın mecazi sembolü olarak ikili anlam taşır; şarab-ı muhabbet (sevgi şarabı), bade-i aşk (aşk badesi) terkipleri Mevlâna ve Hafız söyleyişinin kavramlarındandır. Mahmur göz tabiri klasik divan şiirinin estetik tasvir kelimelerindendir.