Maruf

Maruf, Arapça Ma'rūf (معروف) — '-r-f (bilmek, tanımak) kökünün edilgen-sıfat-fiil formu — bilinen, tanınmış, herkesçe-bilinen iyi-yan-yapı, makbul, klasik İslamî söz-örgüsünde iyi-amel-onursal söz-yapısı anlamlarına gelir. Kur'an-ı Kerîm'de al-ma'rūf söz-yapısı 38+ yerde geçer; söz-merkezi söz-yapısı al-amr bi'l-ma'rūf wa al-nahy 'an al-munkar (iyiliği-emretme-ve-kötülüğü-yasaklama) doktrininin söz-merkezindeki söz-imgesi: Âl-i 'Imrân 3:104 Wa-l-takun minkum ummatun yad'ūna ilā al-khayri wa-ya'murūna bi'l-ma'rūfi wa-yanhawna 'ani al-munkar — "İçinizden hayra-çağıran, iyiliği-emreden, kötülüğü-yasaklayan bir topluluk olsun" — klasik İslamî ḥisba doktrininin söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; Âl-i 'Imrân 3:110 Kuntum khayra ummatin ukhrijat li-l-nāsi ta'murūna bi'l-ma'rūfi wa-tanhawna 'ani al-munkar (bk. Ümmet maddesi yan-form söz-örgüsü); Tevbe 9:71 Wa al-mu'minūna wa al-mu'minātu ba'ḍuhum awliyā'u ba'ḍ ya'murūna bi'l-ma'rūfi wa-yanhawna 'ani al-munkar. *En bilinen taşıyıcılarından Ma'rūf al-Karkhī** (öl. 815, Bağdâd) — klasik Sünni-tasavvuf-pîrlerinin söz-merkezindeki söz-imge; Silsilat al-Dhahab* (Altın-Silsile) onursal-yan-form söz-yapısının söz-merkezi pîri yan-bağlanır. 162 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #436 sıradadır.

Arapça Ma'rūf (معروف), '-r-f ("bilmek, tanımak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde '-r-f kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-ma'rifa — irfan-yan-yapı; bk. İrfan yan-form söz-yapısı, al-'ārif — irfan-sahibi; bk. Arif maddesi yan-form söz-örgüsü, al-ta'rīf — tanım, al-i'tirāf — itiraf, al-Mu'arrif — yan-form söz-yapısı, al-'urf — örf-âdet, al-Ma'rūf — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünün edilgen-sıfat-fiil formu — bilinen, tanınmış, herkesçe-bilinen iyi-yan-yapı, makbul, klasik İslamî söz-örgüsünde iyi-amel-onursal söz-yapısı. Klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünde al-ma'rūf iki yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır: (1) bilinen, tanınmış, herkesçe-makbul genel-yorum; (2) iyi-amel, hayır, klasik İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısı özel-İslamî-yorumu. Kur'an-ı Kerîm'de al-ma'rūf söz-yapısı 38+ yerde geçer; söz-merkezi söz-yapısı al-amr bi'l-ma'rūf wa al-nahy 'an al-munkar (iyiliği-emretme-ve-kötülüğü-yasaklama — ḥisba) doktrininin söz-merkezindeki söz-imgesi: (1) Âl-i 'Imrân 3:104 Wa-l-takun minkum ummatun yad'ūna ilā al-khayri wa-ya'murūna bi'l-ma'rūfi wa-yanhawna 'ani al-munkar wa-ulā'ika humu al-mufliḥūn — "İçinizden hayra-çağıran, iyiliği-emreden, kötülüğü-yasaklayan bir topluluk olsun; işte onlar kurtuluşa erenlerdir" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî ḥisba doktrininin söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; (2) Âl-i 'Imrân 3:110 Kuntum khayra ummatin ukhrijat li-l-nāsi ta'murūna bi'l-ma'rūfi wa-tanhawna 'ani al-munkar — "Siz, insanlara çıkarılmış en-hayırlı topluluk-olmaktasınız; iyiliği-emredersiniz, kötülüğü-yasaklarsınız" yan-bağlamlı söz-yapısı (bk. Ümmet maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Âl-i 'Imrân 3:110 Kuntum khayra ummatin yan-bağlamı); (3) Tevbe 9:71 Wa al-mu'minūna wa al-mu'minātu ba'ḍuhum awliyā'u ba'ḍ ya'murūna bi'l-ma'rūfi wa-yanhawna 'ani al-munkar wa-yuqīmūna al-ṣalāta wa-yu'tūna al-zakāta — "Mü'min-erkeklerle mü'min-kadınlar birbirlerinin velîsidirler; iyiliği-emrederler, kötülüğü-yasaklarlar, namazı-kılarlar, zekâtı-verirler" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî mü'min-onursal söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; (4) Lokman 31:17 Yā bunayya aqimi al-ṣalāta wa-'mur bi'l-ma'rūfi wa-anha 'ani al-munkar — Hz. Lokman'ın oğluna nasîhati (bk. Lokman maddesi yan-form söz-örgüsü); (5) Hac 22:41 Alladhīna in makkannāhum fī al-arḍi aqāmū al-ṣalāta wa-ātaw al-zakāta wa-amarū bi'l-ma'rūfi wa-nahaw 'ani al-munkar. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-Ma'rūf — bilinen-iyi-yan-yapı söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. En bilinen taşıyıcıları: (1) Şeyh Ma'rūf al-Karkhī (Abū Maḥfūẓ Ma'rūf ibn Fīrūz al-Karkhī, öl. 200/815, Bağdâd) — klasik Sünni-tasavvuf-pîrlerinin söz-merkezindeki söz-imge; Silsilat al-Dhahab (Altın-Silsile) onursal-yan-form söz-yapısının söz-merkezi pîri; Bağdâd-Karkh-merkezli klasik Sünni-tasavvuf söz-örgüsünün söz-merkezi pîr-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-Sünni-tasavvuf-jargonunda Cüneyd-i Bağdâdî'nin (öl. 910 — Sayyid al-Ṭā'ifa onursal-yan-form söz-yapısı yan-bağlanır) klasik silsile-pîri yan-bağlanır; klasik halk-tasavvuf-rivayetinde Hz. 'Alī ibn Mûsâ er-Riḍâ'nın (öl. 818) öğrencisi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; (2) Ma'rūf al-Ruṣāfī ('Abd al-Ghanī ibn Maḥmūd, 1875-1945) — klasik 20. yüzyıl Iraklı-Arap edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki şâir-yan-figürü; klasik Arap-Hâşimî-Iraklı şiir-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Mâ'rûf / Maruf yan-formunda yerleşmiştir.