Mekiye

Mekiye, Arapça Makkiyya (مكية) — Makka (Mekke) söz-yapısından -iyya nispet-formu dişil-formuyla — Mekkeli, Mekke-soylu, Mekke'ye-mensup anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-Makka ("Mekke; klasik İslamî hac-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; Umm al-Qurā — şehirlerin-anası onursal-yan-yorumu yan-bağlanır; bk. Ümmet maddesi söz-örgüsü; klasik İslamî sîret-tarihinin söz-merkezindeki şehir; Hz. Peygamber'in doğum-yeri yan-bağlamı; Kâbe'nin söz-merkezindeki şehir"; Fetih 48:24 Wa-huwa lladhī kaffa aydiyahum 'ankum wa-aydiyakum 'anhum bi-baṭni Makka — "Mekke-vâdîsinin-içinde sizin ellerinizi onlardan ve onların ellerini sizden men-eden O'dur" — Hudeybiye-Sulh yan-bağlamlı söz-yapısı; bu Kur'an'da Makka sözcüğünün doğrudan-tek geçtiği âyet), al-Makkī (Mekkeli — eril-form yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça yan-form), al-Madanī ("Medineli — Mekke-Medine ikiliği yan-form söz-yapısı; klasik İslamî tefsîr-jargonunda Sûreler için al-Sūra al-Makkiyya / al-Sūra al-Madaniyya yan-form söz-örgüsü"), al-Makāwī (yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî tefsîr-doktrininde al-Sūra al-Makkiyya (Mekkî-Sûreler — Mekke döneminde nâzil-olan Sûreler; klasik İslamî vahiy-tarih söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı) yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. 140 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #404 sıradadır.

Arapça Makkiyya (مكية), Makka (Mekke) söz-yapısından -iyya nispet-formu dişil-formuyla — Mekkeli, Mekke-soylu, Mekke'ye-mensup. Aynı kök-ailesinden al-Makka ("Mekke; klasik İslamî hac-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; Umm al-Qurā — şehirlerin-anası onursal-yan-yorumu yan-bağlanır — En'âm 6:92 Wa-li-tundhira umm al-qurā wa-man ḥawlahā; Şûrâ 42:7 yan-bağlamı; bk. Ümmet maddesi söz-örgüsü; klasik İslamî sîret-tarihinin söz-merkezindeki şehir; Hz. Peygamber'in doğum-yeri yan-bağlamı; Kâbe'nin söz-merkezindeki şehir; al-Bayt al-Ḥarām — Haram-Beyt onursal-yan-yorumlu söz-yapısı yan-bağlanır"; Kur'an'da Fetih 48:24 Wa-huwa lladhī kaffa aydiyahum 'ankum wa-aydiyakum 'anhum bi-baṭni Makka min ba'di an aẓfarakum 'alayhim — "Mekke-vâdîsinin-içinde sizin ellerinizi onlardan ve onların ellerini sizden men-eden O'dur" yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünde Hudeybiye-Sulh (628) yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı; bu Kur'an'da Makka sözcüğünün doğrudan-tek geçtiği âyet, ancak Bakka yan-form söz-yapısı Âl-i İmrân 3:96 Inna awwala baytin wuḍi'a li-l-nāsi la-lladhī bi-Bakkata mubārakan — "Şüphesiz insanlar için kurulan ilk-ev, Bakke'dekidir; mübarek-tir" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi yan-bağlanır), al-Makkī ("Mekkeli — eril-form yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça yan-form"), al-Madanī ("Medineli — Mekke-Medine ikiliği yan-form söz-yapısı; klasik İslamî tefsîr-jargonunda Sûreler için al-Sūra al-Makkiyya / al-Sūra al-Madaniyya yan-form söz-örgüsü; klasik İslamî vahiy-tarih söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır"), al-Makāwī ("yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça"), al-Bayt al-Makkī (Mekke-Beyt yan-form söz-yapısı), al-Maqām al-Makkī (Mekke-makâmı yan-form söz-yapısı), Banū Makka (Mekke-oğulları yan-form söz-yapısı yan-bağlanır) yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî tefsîr-doktrininde al-Sūra al-Makkiyya ("Mekkî-Sûreler — Mekke döneminde nâzil-olan Sûreler; klasik İslamî vahiy-tarih söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı; klasik İslamî vahiy-doktrininde Hz. Peygamber'in 13-yıllık Mekke dönemi 610-622 yan-bağlamı söz-merkezi; klasik tefsîr-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı; klasik İslamî kelâm-fıkıh söz-örgüsünde al-makkiyyāt — Mekkî-âyetler yan-form söz-yapısı") yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. al-Sūra al-Makkiyya genellikle Allah'ın birliği, kıyâmet, peygamberlik, Kur'an'ın aslî-konuları yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi; al-Sūra al-Madaniyya (Medenî-Sûreler) genellikle hukuk, ibadet, sosyal-ilişkiler, cihâd yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Mekkî-i 'âlem (cihân-Mekkîsi), Mekkî-i 'aşk (aşk-Mekkîsi), Mekkî-i Hudâ (Hudâ-Mekkîsi) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Mekiye özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği klasik kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı; klasik halk-türkçesinin yumuşak-söyleyişi yan-yorumla yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Mekkiye / Mekiye / Makkiyya yan-formlarında yerleşmiştir.